Die Sammlung „Policarpus“
des Kardinals Gregor von S. Grisogono

Angelegt und gestaltet von Carl Erdmann (†)

Zum Druck vorbereitet von Uwe Horst,
unter Mitarbeit von Michael Klein

Herausgegeben von Horst Fuhrmann


 
***

 
Dem Andenken an
Carl Erdmann
1898 – 1945

 
****

 

Kurzinformation


 
Die Titelei bedarf der Erklärung.

Carl Erdmann (1898–1945) hat rund vor einem Dreivierteljahrhundert diese Edition begonnen und recht weit geführt. Wie er zu der Aufgabe gekommen ist, läßt sich nur vermuten. Erdmann hatte mehrere Jahre auf der iberischen Halbinsel zugebracht, sowohl privat als Hauslehrer als auch im Rahmen der Erfassung von Papsturkunden für das Regestenwerk der Pius-Stiftung. Hier mag er auf die kanonistische Sammlung Policarp aufmerksam geworden sein, die der Kardinal Gregor vom Titel S. Grisogono (†1113) zu Beginn des 12. Jahrhunderts verfaßt und dem ersten Metropoliten von Compostella Diego Gelmirez (1101–1139/40) gewidmet hat.

Soweit sich ermitteln läßt, hat Erdmann seine Editionsarbeit allerdings erst aufgenommen, als er Assistent am Preußischen, später Deutschen Historischen Institut in Rom geworden war (1926–1932). Der damalige kommissarische Leiter des Instituts Paul Fridolin Kehr schreibt in seinem Jahresbericht in den „Quellen und Forschungen aus italienischen Archiven und Bibliotheken“ 1930/31, daß Erdmann „die Edition des sogenannten Policarpus ... übernommen habe“. Ein Grund für den Zugriff gerade auf diese Sammlung dürfte darin gelegen haben, daß, wie Kehr auch schreibt, „die diese Sammlung enthaltenden Handschriften ... zum größeren Teil in Rom und Florenz“ liegen. In der Tat befinden sich sieben der damals bekannten elf Handschriften an den genannten beiden Orten. Im Jahrgang 1933/34 der „Quellen und Forschungen“ wird Erdmanns Weggang von Rom gemeldet, zugleich die Unterbrechung der Arbeit bedauert, „doch hofft er, später dazu zurückkehren zu können“.

Erdmann ging nach Berlin und wurde in den dreißiger Jahren einer der tragenden und wirkungsvollsten Mitarbeiter der Monumenta Germaniae Historica. In Berlin publizierte Erdmann sein grundlegendes Werk „Die Entstehung des Kreuzzugsgedankens“ (1935) und legte seine „Studien zur Briefliteratur Deutschlands im elften Jahrhundert“ (1938) vor, indem er zugleich eine Edition von „Briefsammlungen der Zeit Heinrichs IV.“ vorbereitete, die nach dem Kriege erschien (1950). Er scheint, nachdem er Rom verlassen hatte, nicht mehr an der Policarp-Ausgabe gearbeitet zu haben. Der Krieg brachte neue Verpflichtungen. Ende September 1943 wurde er zur Wehrmacht eingezogen und einer Dolmetscherkompanie, italienische Abteilung, zugewiesen. Im Juli 1944 schickte ihn ein Marschbefehl nach Tirana, von wo er als Dolmetscher in einem Gefangenenlager in der Nähe von Zagreb (Agram) eingesetzt wurde. Dort erkrankte er wahrscheinlich an Fleckfieber und starb am 5. März 1945. Sein Grab findet sich auf einem Soldatenfriedhof bei Zagreb.

Erdmanns Policarp-Material wurde dem Archiv der Monumenta Germaniae Historica zugeschlagen und hatte dessen Schicksal durchzustehen. Ende des Krieges war es an verschiedene Orte ausgelagert worden, und gelangte schließlich nach verschiedenen Zwischenstationen in das Archiv der Akademie der Wissenschaften der DDR in Berlin (Ost). Bei der Durchsicht des dort eingelagerten alten Arbeitsmaterials der Monumenta Germaniae Historica hauptsächlich mit dem Ziel, die von Kehr als „im wesentlichen fertig“ bezeichnete Edition der Falschen Kapitularien des Benedictus Levita von Emil Seckel zu finden, stieß ich auf die locker zusammengefügten Policarp-Mappen Erdmanns. Seckels Benedictus-Levita-Ausgabe erwies sich als Enttäuschung (E. Perels urteilte: „Nichts ist fertig und für den Druck abgeschlossen“), hingegen wurde bei der Durchsicht der Erdmann-Papiere bald deutlich, daß dessen Editionsvorbereitungen schon recht fortgeschritten waren. Die Akademieleitung gab erstaunlicherweise die Einwilligung, daß dieser Teil von Erdmanns Policarp-Nachlaß Ende der 60er Jahre nach Tübingen überstellt wurde, wo er in Ruhe gesichtet werden konnte.

In den Wirren der Aus- und Umlagerungen des Monumenta-Arbeitsmaterials waren Ende des Krieges und in der ersten Nachkriegszeit Teile verloren gegangen, vor allem fehlte das vierte der insgesamt acht Bücher Policarps. Dieses Buch mit 267 von 1540 Kapiteln wurde nach den von Erdmann für die Edition bevorzugten Handschriften erstellt.

Es sind dies aus einer italienisch-deutschen Handschriftengruppe die Codices:
M = Madrid, Biblioteca Nacional 7127 (wahrscheinlich aus Italien)
K = Köln, Erzdiözesan- und Dombibliothek 126 (wahrscheinlich aus Deutschland),
und aus einer französisch-spanischen Familie die Handschriften:
C = Carpentras, Bibliothèque Inguimbertine 169
R = Biblioteca Apost. Vaticana, Cod. Reginensis lat. 987.
Mitkollationiert, aber nur in Ausnahmefällen herangezogen sind die übrigen Handschriften. Von der italienisch-deutschen Gruppe:
N = Florenz, Bibl. Naz., Conventi soppr. B. 559 (aus Camaldoli)
F = Florenz, Bibl. Riccardiana, 258
L = Florenz, Bibl. Laurenziana, Strozzi 27,
aus der französisch-spanischen Handschriftengruppe:
Rg = Bibl. Apost. Vaticana, Cod. Reginensis lat. 1026
V = Bibl. Apost. Vaticana, lat. 1354
P = Paris, Bibl. Nat. lat. 3881

Von diesen Handschriften hängen C und V eng zusammen, C ist älter als V; C ist deshalb bevorzugt. In den hinteren Büchern ist es häufig L, das aus der Reihe springt.

Zu diesen von Erdmann verwendeten Handschriften kommt ein Codex aus der Universitätsbibliothek von Salamanca hinzu, auf den F. Marcos Rodríguez (in: Analecta Sacra Tarraconsia 32, 1959, S. 44 ff.) aufmerksam gemacht hat:
S = Salamanca, Biblioteca Univ., 2348.

Auch diese Handschrift ist berücksichtigt.

Die älteste Handschrift scheint die Madrider (M) zu sein, die bereits zu Beginn des 12. Jahrhunderts geschrieben sein dürfte, d.h. sie liegt in der Nähe der Entstehungszeit des Werkes.

Die mühsame Arbeit der Textsicherung und der Übertragung in ein maschinenschriftliches Exemplar hatte zu Beginn der 70er Jahre in der Hauptsache Uwe Horst übernommen, unterstützt von Michael Klein (vgl. hierzu die Kurznotizen in: Deutsches Archiv 27, 1971, S. IV; ebda. 28, 1972, S. V). Zugleich wurde versucht, die Quellen oder Parallelen der Policarp-Kapitel zu ermitteln, was zu zwei Dritteln gelang. In Tübingen bestand damals eine „Kanonistische Forschungsstelle“, die sich vornehmlich vorgratianischer Kirchenrechtssammlungen annahm. Schwerpunkt war die Frage des Einflusses der pseudoisidorischen Fälschungen, so daß Horsts Forschungen sich gut eingliedern ließen. Seine Arbeit war um 1975 abgeschlossen, und er wurde mit der Dissertation „Die Kanonessammlung Polycarpus des Gregor von S. Grisogono. Quellen und Tendenzen“ in Tübingen promoviert (erschienen bei den Monumenta Germaniae Historica, Hilfsmittel 5, 1980). Die Ausarbeitung der Druckvorlage hatte noch eine gewisse Zeit in Anspruch genommen, zumal Horst an das Oberstufenkolleg der Universität Bielefeld wechselte und Michael Klein in den Badischen Archivdienst eintrat. Das „Quellenverzeichnis“, das Horst an das Ende seiner Arbeit gestellt hat (S. 199 ff.), ist auch dieser Internet-Version beigegeben.

Das gesamte Policarp-Material wurde nach Abschluß der Bearbeitung durch Horst und Klein von Tübingen nach München zu den Monumenta transferiert. Daß hier fortan ein benutzbarer Policarp-Text vorhanden war, hatte sich bald herumgesprochen, und so nahmen vornehmlich Kollegen, die Policarp als Quelle für Gratians Dekret im Auge haben, was auch E. Friedberg bei seiner Gratianausgabe getan hatte (wenn auch mit Zugriff auf irreführende Handschriften), Einblick in den Erdmannschen Editionstext, Linda Fowler-Magerl (Regensburg), Peter Landau (München), Titus Lenherr (Zürich), Soeur Marie-Cécile Minin (Rouen), José Miguel Viejo Ximenéz (Las Palmas de Gran Canaria), Anders Winroth (New Haven), z. B.

Wie stark das Bedürfnis besteht, einen brauchbaren Text des Policarp zur Hand zu haben, mag man auch daran ablesen, daß parallel zu unseren Bemühungen eine wie es scheint private elektronische Edition des 1. Buches im Internet steht (http://es.geocities.com/corpusiuriscanonici/index.html).

Sie beruht nach Auskunft der Web-Seite auf einer kirchenrechtlichen Dissertation, die von D. José Ramón Arrieta Ochoa de Chinchetru im Jahre 1983 an der vom Opus Dei unterhaltenen Universidad de Navarra eingereicht worden sei. Als Grundtext wird merkwürdigerweise der phantasievolle und nicht fehlerfreie Codex Vat. Lat. 1354 (V) vorgestellt (vgl.: A Catalogue of Canon and Roman Law Manuscripts in the Vatican Library, hg. von St. Kuttner und R. Elze, Bd. I, Studi e testi 322, 1986, S. 118 f.). Diese Handschrift enthält als Zusatz u. a. Papstschreiben Urbans II. und Paschalis II. (vgl. H. Fuhrmann, Zwei Papstbriefe aus der Überlieferung der Rechtssammlung „Polycarpus“, in: Aus Reichsgeschichte und Nordischer Geschichte. Festschrift K. Jordan, hg. von H. Fuhrmann, H. E. Mayer, K. Wriedt, 1972, S. 131 ff.); der dargebotene Text des 1. Buches entspricht einem guten Zehntel des Gesamtwerks.

Es sei noch einmal der provisorische Charakter unseres Internet-Auftritts betont. Die Erklärung der Titelei wird durch eine ausführlichere Einleitung ersetzt werden, die Handschriften und die Überlieferungszusammenhänge sollen präzise beschrieben, neue Quellenidentifizierungen (z. B. von G. Fransen, J. Gilchrist, G. Motta) eingearbeitet werden.


 Copyright © Monumenta Germaniae Historica (MGH)

Polycarpus (Gregory, cardinal presbyter of San Crisogono)

 Collectio Canonum  

Incipit liber primus . a b

I. De principatu Petri . c d

1. Anacletus cap. XXXIII.

Inter beatos apostolos quedam fuit discretio, et licet omnes apostoli essent, Petro tamen a

Domino concessum est et ipsi inter se id ipsum voluerunt, ut reliquis omnibus preesset

apostolis et cephas, id est caput et principium teneret apostolatus. Qui eandem formam suis e

successoribus et reliquis episcopis tenendam tradiderunt.

a) om. CV.

b) om., legitur Gregorii cardinalis presbiteri ad Didacum sancti Jacobi ecclesie

episcopum K.

c) Titelüberschrift om. K; Zahl om. V.

d) folgt primus titulus M; folgt De primatu R. ecclesie C.

e) ap(osto)l(u)s CRV.

Polycarp 1.1.2

2

2. Ambrosius in libro X.a

In tractatu super Lucam. b

Si Petrus lapsus est, quia dixit: 'Etsi alii scandalizati fuerint, ego non scandalizabor', ne quis c d

alius iure de se presumat. Denique et David quia dixerat: 'Ego dixi in mea habundantia : non e e

movebor in eternum', eam sibi iactantiam obfuisse profitetur dicens: 'Avertisti faciem tuam a

me et factus sum conturbatus.' Unde te evocem, Petre, ut doceas me, quid flens cogitaveris?

Unde inquam te evocem? De celo, ubi iam in choro insertus es angelorum, an etiam de f g

tumulo? Quia non putas iniuriam et ibi esse, unde et Dominus resurrexit. Doce nos, quid tibi h

profuerint lacrime tue. Sed docuisti ilico. Nam qui lapsus es antequam fleres, postquam flevisti

electus es, ut alios regeres qui te ipsum ante non rexeras. Habebat ergo lacrimas Petrus, pio

quas fundebat affectu.

a) korr. M; korr. in IX V; folgt super Lucam über der Zeile nachgetragen CR.

b) om. CV.

c) aliis C.

d) numquam M.

e) habundantia mea V.

f) ante correctionem: tibi M; tibi K.

g) om. MKCRS

h) esset R.

Polycarp 1.1.3

3

3. Ambrosius in sermone.

Si Petrus volens percussit aurem, docuit quod aurem in specie habere non deberent, quam in a

ministerio non haberent. Sed bonus Dominus et ipse refundit auditum, secundum prophetica

dicta demonstrans et ipsos, si convertantur, posse sanari, qui in passione Christi vulnerati sunt,

eo quod omne peccatum fidei misterio abluatur. Tollit ergo Petrus aurem. Quare Petrus? Quia

ipse est, qui claves accepit regni c.lorum. Ille enim condemnat, qui et absolvit, quoniam

ligandi idem et solvendi adeptus est potestatem. Tollit autem aurem male audientis, tollit b

autem gladio spirituali aurem interiorem male intelligentis. Caveamus ne cui tollatur auricula.

Legitur passio Domini; si ad divinitatem eius referimus infirmitatem corpore. passionis,

exciditur auricula et exciditur a Petro, qui non passus est Christum prophetam estimari, sed

Dei filium docuit fideli confessione signari . c

a) quam K.

b) erst hinter solvendi K; om. V.

c) signare MK.

Polycarp 1.1.4

4

4. Ambrosius episcopus in sermone resurectionis . a b c

Resurrectionis tempore presto sunt mulieres, et cum viri fugarentur, sole tamen ab angelo ne

timeant admonentur. Petrum evocant studio priores, sed posteriores fiducia. Denique ille sine

metu advenit et constanter qui posterior venerat, primus ingreditur, quasi qui claves regni, ut

aliis aperiret, acceperat.

a) Idem CV.

b) om. CRV.

c) de resurrectione CV.

Polycarp 1.1.5

5

5. Iohannes papa tertius omnibus episcopis . a a b

Petrus princeps apostolorum adiutores sibi ascivit Linum et Cletum, non tamen potestatem

pontificii aut ligandi vel solvendi normam eis tradidit, sed successori suo Clementi, qui sedem

apostolicam post eum et pontificalem potestatem tradente sibi beato Petro tenere promeruit. c

Linus vero et Cletus ministrabant exteriora, princeps autem apostolorum Petrus verbo et

orationi insistebat, que non incongru. ad traditionem sancti spiritus per manus impositionem

pertinent.

a) tertius papa M.

b) Inskription om. K.

c) tradente(m) (Kürzungsstrich vielleicht späterer Zusatz) M.

Polycarp 1.2.1

6

II. De primatu Roman. ecclesie.

1. Anacletus servus servorum Dei omnibus episcopis et reliquis Christi sacerdotibus salutem.

Sacrosancta Romana et apostolica ecclesia non ab apostolis, sed ab ipso domino salvatore

nostro primatum obtinuit, sicut ipse beato Petro apostolo dixit: 'Tu es Petrus' et reliqua . a

a) cetera K.

Polycarp 1.2.2

7

2. Idem cap. XXXIIII.

Si que caus. difficiliores inter vos orte fuerint, ad huius sancte sedis apices eas quasi ad caput a

referte, ut apostolico terminentur iudicio, quia sic Dominum velle ab eoque ita constitutum b

esse antedictis testimoniis declaratur. Hec vero apostolica sedes cardo et caput, ut fatum est, c d

a Domino et non ab alio est constituta, et sicut cardine hostium regitur, sic huius sancte sedis e e

auctoritate omnes ecclesie Domino disponente reguntur.

a) diffitiliores M.

b) eo C.

c) autem C.

d) factum CV; c übergeschrieben M.

e) ostium cardine K.

Polycarp 1.2.3

8

3. Alexander episcopus omnibus orthodoxis per diversas provincias Christo domino

famulantibus. Cap. IIII.a

Relatum est ad huius sancte et apostolice sedis apicem, cui summarum dispositiones causarum

et omnium negotia ecclesiarum ab ipso Domino tradita sunt, quasi ad caput ipso dicente: 'Tu

es Petrus et super hanc petram hedificabo ecclesiam meam,' quod quidam emuli Christi

eiusque sancte ecclesie insidiatores sacerdotes Dei ad iudices publicos accusare presumant, b c

cum magis apostolus Christianorum causas ad ecclesias deferri et ibidem terminare precipiat. d

Taliter prevaricantes prevaricaverunt in Deum suum et non ob.diunt preceptis eius . e e

a) III. K.

b) folgt vel sedis, wovon vel durchgestrichen ist C.

c) durchgestrichen C.

d) cucausas K.

e) om. CV.

Polycarp 1.2.4

9

4. Pius Cap. II.

Christus hanc sacram apostolicam sedem omnium ecclesiarum caput esse precepit, ipso

dicente principi apostolorum Petro: 'Tu es Petrus et super hanc petram hedificabo ecclesiam

meam, et porte inferi non prevalebunt adversus eam' et cetera. a

a) das Folgende om. K.

Polycarp 1.2.5

10

5. Dionisyus episcopus Severo episcopo salutem. Cap. II.a

Olim et ab initio tantam percepimus a beato Petro apostolorum principe fiduciam, ut habeamus

auctoritatem universali ecclesie auxiliante Domino subvenire et, quicquid nocivum est, b

auctoritate apostolica corrigere et emendare. Ad hoc enim divin. dispensationis provisio

gradus et diversos constituit ordines esse distinctos, ut dum reverentiam minores potioribus

exiberent et potiores minoribus dilectionem impenderent, una concordie fieret ex diversitate c

contextio et recte offitiorum gereretur amministratio singulorum.

a) secunda R.

b) nocuum K.

c) concordia CV.

Polycarp 1.2.6

11

6. Venerabilibus fratribus universis orientalibus episcopis Iulius . Iulius papa cap. VI. a b c c d d

Romana ecclesia omnibus maior et prelata est ecclesiis, que non solummodo canonum et

sanctorum patrum decretis, sed domini nostri salvatoris voce singularem obtinuit e e

principatum, 'Tu es, inquiens, Petrus et super hanc petram hedificabo ecclesiam meam' etf

reliqua . Porro dudum a sanctis apostolis successoribusque eorum in prefatis antiquis decretum f

fuerat statutis, que hactenus sancta et universalis apostolica tenet ecclesia, non oportere preter

sententiam Romani pontificis concilia celebrari nec episcopum damnari, quoniam sanctam g h

Romanam ecclesiam primatum omnium ecclesiarum esse voluerunt, et sicut beatus Petrus

apostolus primus fuit omnium apostolorum, ita et hec ecclesia suo nomine consecrata Domino

instituente primatus sit et caput ceterarum et ad eam quasi ad matrem atque apicem omnes i

maiores ecclesie caus. et iudicia episcoporum recurrant eiusque iuxta terminum sumant

sententiam nec extra Romanum quicquam ex his decerni debere pontificem.

a) davor Iulius papa M.

b) om. hier MV.

c) om. hier MK.

d) om. CV.

e) salvatoris nostri CRV.

f) om. K.

g) conscientiam C; durch Rasur korr. in conscientiam R.

h) episcopos K.

i) primatum RV.

Polycarp 1.2.7

12

7. Anacletus cap. XXX. a a

Beato apostolo Petro data est societas beatissimi Pauli vasis electionis, qui non diverso, sicut b b

heretici garriunt, sed uno tempore uno eodemque die gloriosa morte cum Petro in urbe Roma

sub cesare Nerone agonizans coronatus est et pariter supradictam Romanam ecclesiam Christo

domino consecrarunt eamque omnibus urbibus in universo mundo sua presentia atque c

venerando triumpho pretulerunt. Est ergo prima beati Petri apostoli sedes Romana ecclesia,

non habens maculam neque rugam nec aliquid huiusmodi. d

a) folgt idem dicit M; om. K.

b) Petro apostolo MV.

c) om. CV.

d) neque CV.

Polycarp 1.2.7a

13

<7a. Dilectissimis fratribus universis episcopis orientalibus Gelasius. a

Cum constet semper ad sedis apostolice huiusmodi personas aut discussas vel esse purgatasb

aut sic ab aliis, quibus competebat, episcopis absolutas, ut tamen absolutio earum ex sedis

apostolice consensione penderet, ubi utrumque defuit, nec discussionem legitimam nec

purgationem firmam ac per hoc receptionem fuisse constat indebitam.> c d

a) Das ganze Kap. om. MK.

b) pregravatas C.

c) pregravationem C.

d) hac CV.

Polycarp 1.2.8

14

8. Gelasius omnibus orthodoxis . a

Post propheticas et evangelicas atque apostolicas scripturas, quibus ecclesia catholica per

gratiam Dei fundata est, etiam illud intimandum putavimus quod, quamvis universe per

horbem catholic. ecclesie unus thalamus Christi sit , sancta tamen Romana catholica et b c

apostolica ecclesia nullis synodicis constitutis ceteris ecclesiis prelata est, sed evangelica voce

domini et salvatoris nostri primatum obtinuit, 'Tu es Petrus , inquiens , et super hanc petram d d

hedificabo ecclesiam meam et reliqua .' e e

a) dabei Rubrik A. epistola prima M.

b) unuus M.

c) sint C.

d) inquiens Petrus K.

e) om. K.

Polycarp 1.2.9

15

9. Leo primus sancte synodo que apud Ephesum convenit. a

Religiosa clementissimi principis fides, sciens ad suam gloriam maxime pertinere, si intra b

ecclesiam catholicam ullius erroris germen exsurgeret, hanc reverentiam divinis detulit

institutis, ut ad sancte dispositionis effectum auctoritatem apostolice sedis adhiberet, tamquam

ab ipso beatissimo Petro cuperet declarari, quid in eius confessione laudatum sit, quando

dicente Domino: 'Quem dicunt homines esse filium hominis?' Varias quidem diversorum

opiniones discipuli commemorarunt. Sed cum ab eis, quid ipsi crederent, quereretur, princeps

apostolorum plenitudinem fidei brevi sermone complexus , 'Tu es Christus, inquit, filius Dei c

vivi.' Hoc est: tu es, inquam, verus in deitate, verus in carne et salva gemina proprietate nature

utrumque unus. Propter quod ei respondetur a Domino: 'Beatus es, Sÿmon Bariona, quia d d

caro et sanguis non revelavit tibi, sed pater meus, qui est in c.lis. Et ego dico tibi, quia tu es

Petrus et super hanc petram hedificabo ecclesiam meam et porte inferi non prevalebunt e

adversus eam' . Nimis autem a compage huius h.dificationis alienus est, qui et beati Petri e

confessionem non capit et Christi evangelio contradicit.

a) ferner Rubrik Item de eodem CR; hier Titel 3 V.

b) clementissime M.

c) coplexus M.

d) respondetur ei KV.

e)-e) om. K.

Polycarp 1.2.10

16

10. Damasus servus servorum Dei atque per gratiam eius episcopus sancte catholic. atque

apostolice ecclesie urbis Rom. Stephano archiepiscopo . Cap. VIII. a a b b

Scitis, fratres karissimi, firmamentum a Deo fixum et immobile atque titulum lucidissimum

suorum sacerdotum, id est omnium episcoporum apostolicam sedem esse constitutam et

verticem ecclesiarum. Tu es enim, sicut divinum pronuntiat veraciter verbum, Petrus et super

firmamentum tuum ecclesie columpn., qui episcopi intelliguntur, confirmate sunt, et tibi claves

regni c.lorum commisi atque ligare et solvere potestatem, que in celis sunt et que in terris, c d d d

promulgavi.

a) om. V.

b) om. K.

c) ante correctionem: commissi CR; commisse V.

d) ligandi et solvendi K.

Polycarp 1.3.1

17

III. De puritate fidei Romane ecclesie. a

1. Lucius episcopis omnibus . b

A recta ergo fide et apostolico tramite propter ullam perturbationem nolite recedere, scientes

quia iuxta salvatoris sententiam 'beati sunt, qui persecutionem patiuntur propter iusticiam.' Hec

est apostolorum viva traditio, hec vera caritas, que predicanda est et precipue diligenda ac

fovenda atque fiducialiter ab omnibus tenenda. Hec sancta et apostolica mater omnium c

ecclesiarum Christi ecclesia, que per Dei omnipotentis gratiam a tramite apostolice traditionis

numquam errasse probatur nec h.reticis novitatibus depravanda succubuit, sed ut in exordio

normam fidei Christiane percepit ab auctoribus suis apostolorum Christi principibus, illibatad

finetenus manet secundum ipsius domini salvatoris divinam pollicitationem, qui suorum

discipulorum principi in suis fatus est evangeliis: 'Petre, inquiens, ecce sathanas expetivit , ut e

cribraret sicut triticum. Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando

confirma fratres tuos.' Consideret itaque vestra excellens prudentia, quam bonum sit persistere f

in dispensatione vobis credita et in fide recta atque h.reticis et emulis Christi repugnare et

numquam a veritatis tramite deviare, quoniam dominus et salvator noster omnium, cuius fides

est, qui pro nobis mori non dubitavit et proprio nos suo redemit sanguine, qui fidem beati Petri

non defecturam promisit et confirmare eum fratres suos ammonuit. Quod apostolicos

pontifices mee exiguitatis predecessores confidenter fecisse semper cunctis est cognitum.

Quorum et pusillanimitas mea licet impar et minima, pro suscepto tamen divina dignatione g h

ministerio pediss.qua cupit existere. <Ve enim erit nobis, qui huius ministerii bonus i

susceptum habemus, si veritatem salvatoris nostri Iesu Christi, quem apostoli predicaverunt, j

predicare neglexerimus. Ve erit nobis, si silentio veritatem oppresserimus, qui erogare

numulariis iubemur, id est christianos populos imbuere et docere, et cetera.> k k i

a) Zahl om. KV.

b) folgt nachgetragen Cap. VII M.

c) cap. VIII am Rand nachgetragen M; Absatz mit Idem cap. VIII R.

d) ante correctionem: illabata M.

e) folgt vos CRV.

f) q(uonia)m C.

g) am Rand vel pusillitas M; pusillaninimitas C; folgt lic K.

h) parva K.

i)-i) om. MK.

j) que V.

k) eher ide(m) C.

Polycarp 1.3.2

18

2. Sixtus secundus papa Grato coepiscopo - Cap. I. a bb

Memor sum me sub illius nomine ecclesie presidere, cuius a domino Iesu Christo est c c

glorificata confessio et cuius fides nullam umquam fovet, sed omnes quidem hereses destruit.

Intelligo autem mihi aliter non licere, quam ut omnes conatus meos ei caus., in qua universalis

ecclesie salus infestatur, impendam.

a) om. CRV.

b) om. K.

c) ante correctionem: summe MCRV; summe K.

Polycarp 1.3.3

19

3. Marcus papa. Cap. I. a a

De capitulorum namque numero Niceni concilii, quibus vos interfuisse litteris vestre

fraternitatis significastis, a nostris, qui una vobiscum interfuerunt, diligentioribus requisivimus

collocutionibus, qui ita, ut vestre testate sunt littere, omnem nobis ordinem exposuerunt et

vestram epistolam per omnia veram esse testificati fuerunt, non ut nos aliquid sinistrum vestra

ex parte arbitraremur, sed nos et vos illosque absque ulla in posterum titubatione unum sentire

obtaremus et sancta Romana ecclesia, que semper immaculata mansit et Domino providente et

beato apostolo Petro opem ferente in futuro manebit, sine ulla hereticorum insultatione firma b b

et immobilis omni tempore persistit.

a) om. K.

b) Petro apostolo KV.

Polycarp 1.3.4

20

4. Iohannes Constantinopolitanus episcopus Hormisde pape . a

Prima salus est recte fidei regulas custodire et a patrum traditione nullatenus deviare, quia non

potest domini nostri Iesu Christi pretermitti sententia dicentis: 'Tu es Petrus et super hanc b

petram h.dificabo ecclesiam meam.' Hec que dicta sunt, rerum probantur effectibus, quia in

sede apostolica inviolabilis semper catholica custoditur religio.

a) dazu Rubrik Alias Eusebius papa Cap. XVIIII. M.

b) sententiam M.

Polycarp 1.3.5

21

5. Augustinus Eleusio et Gramatino.

Habebat Cartago episcopum, qui posset non curare conspirantem multitudinem inimicorum, a

cum se videret et Roman. ecclesie, in qua semper apostolice cathedr. viguit principatus, et

ceteris terris, unde evangelium ad ipsam Africam venit, per comminatorias litteras esse

convictum, ubi paratus esset causam suam dicere.

a) Cantago M.

Polycarp 1.3.6

22

6. Ieronimus.

Hec est fides, papa beatissime, quam in catholica ecclesia didicimus quamque semper

tenuimus, in qua si minus perite aut parum caute forte aliquid positum est, emendari cupimus a

te, qui Petri et fidem et sedem tenes. Si autem hec nostra confessio apostolatus tui iudicio

comprobatur, quicumque me culpare voluerit, se imperitum vel malivolum vel etiam non

catholico nomine hereticum comprobabit.

Polycarp 1.3.7

23

7. Eusebius papa . a

In sede apostolica extra maculam semper est servata religio.

a) Rubrik Cap. XVIIII. R.

Polycarp 1.4.1

24

IV. De electione et ordinatione Romani pontificis. a

1. Simachus papa generali residens synodo dixit . b c c d

Propter frequentes ambitus quorundam et ecclesie nuditatem vel populi collisionem, que

molesta et iniqua incompetenter episcopatum desiderantium generavit aviditas, ut extinguatur e

presumptio, tam pernitiosa futuris temporibus, constituit sancta synodus, ut si quis presbiter

aut diaconus aut clericus papa incolomi et eo inconsulto aut subscriptionem pro Romano f

pontificatu commodare aut pitatia promittere aut sacramentum prebere temptaverit aut aliquod

certe suffragium polliceri vel de hac causa privatis conventiculis factis deliberare aliquid atque

decernere presumserit, loci sui dignitate vel communione privetur.

a) Titel am Rand M; Zahl om. K.

b) folgt in CR; ganze Rubrik om. V.

c) sinodo residens CR.

d) Inskription om. V.

e) folgt et CRV.

f) pap. K.

Polycarp 1.4.2

25

2. Idem . Cap. III. a b b

Si, quod absit, transitus pap. inopinatus evenerit, ut de sui electione successoris non possit

ante decernere, si quidem in unum totius inclinaverit ecclesiastici ordinis electio, consecretur

electus episcopus. Si vero, ut fieri solet, studia ceperint esse diversa eorum, de quibus

certamen emerserit, convincat sententia plurimorum, sic tamen ut sacerdotis careat, qui captus

promissione, non recto iudicio de electione decreverit.

a) om. CV.

b) om. KCV.

Polycarp 1.4.3

26

3. Idem . Cap. IIII. a b b

Propter occultas fraudes et coniurationum secretas insidias, quas sententia huius districtionis c

consequitur, si quis ad ecclesiasticam pertulerit noticiam consilia eorum, qui contra hanc

synodum de pontificali egerint ambitu, et rationabili probatione convicerit participes actionis d

huiusmodi , non solum purgatus ab omni culpa sit, sed etiam remuneratione, que non indigna e

sit, sublevetur. Universa synodus surgens acclamavit placere omnia.

a) Nicholaus K; om. V.

b) om. KCV.

c) qua M.

d) ante correctionem: synodo M; synodo K.

e) huiuscemodi C.

Polycarp 1.4.4

27

4. Nicholai pape concilio episcoporum XIII. De eadem re . a b b b

Si quis apostolice sedi sine concordi et canonica electione cardinalium eiusdem ac deinde

sequentium clericorum religiosorum intronizatur, non papa vel apostolicus, sed apostaticus c c

habeatur . Et ut moriente Romano pontifice vel cuiuscumque civitatis nullus presumat c

facultates eorum invadere, sed successoribus eorum integre reserventur.

a) Nicolai korr. in Nicolaus C.

b) am Rand M; om. KCV.

c) habeatur sed apostaticus CV.

Polycarp 1.4.5

28

5. Eiusdem de eadem re.

Si quis peccunia vel gratia humana aut populari seu militari tumultu sine concordi et canonica

electione cardinalium et sequentium religiosorum clericorum fuerit apostolice sedi

intronizatus, non apostolicus, sed apostaticus habeatur, liceatque cardinalibus cum aliis Deum

timentibus clericis et laicis invasorem et anathematizare et humano auxilio et studio a sede a

apostolica pellere, et quem dignum iudicaverint, reponere. Quod si hoc intra urbem

nequiverint, auctoritate apostolica extra urbem congregati in loco, qui eis placuerit, electionem

faciant, concessa electo auctoritate regendi et disponendi res et utilitatem sancte Roman.

ecclesie iuxta qualitatem temporis, quasi iam intronizatus sit . b c

a) etiam RV.

b) folgt sit C.

c) folgt optineat C.

Polycarp 1.4.6

29

6. <Ex sinodus Stephani II. in actione III.> a b

Oportebat ut hec sacrosancta domina nostra Romana ecclesia, iuxta quod a beato Petro et c

eius successoribus institutum est, rite ordinaretur, ut in apostolatus culmen unus de

cardinalibus presbiteris aut diaconibus consecraretur . d

a) so R.

b) diese Inskription vor dem nächsten Kapitel M; hier statt dessen Idem CV; Inskription hier

nur R; kein Absatz MK.

c) Portebat, O; nachträglich übergeschrieben M.

d) consacraretur M.

Polycarp 1.4.7

30

7. <Ex synodus Stephani secundi in actione III.> a b

Stephanus tertius natione Siculus congregatis episcopis totius Tuscie atque Campanie, c

considentibus pariter XII episcopis Francorum et Romanis presbiteris, in presentia totius clerid

et populi concilium fecit in basilica Constantiniana, in quo dampnavit Constantinum e

neophitum invasorem sedis apostolice et inscriptiones eius et gesta decretorum. Et allatis

sacratissimis canonibus eisque liquido perscrutatis prolata est sententia ab eodem concilio sub f

anathematis interdictu , ut nullus umquam laicorum neque ex alio ordine presumat, nisi per g

distinctos gradus ascendens diaconus aut presbiter factus fuerit cardinalis, ad sacrum

pontificatus honorem promoveri.

a) Die Inskription om. hier KR; statt dessen hier schon Titel 5 R; nur Ex sinodo Stephani

pape CV.

b) so M.

c) natus CRV.

d) ante correctionem: clerus M.

e) qua C; korr. in qua R.

f) eiusque M; ante correctionem: eiusque R.

g) interdictum MK.

Polycarp 1.5.1

31

V. Quod ad papam pertinet regimen omnium ecclesiarum . a b

1. Leo episcopus universis episcopis per Siciliam constitutis in Domino salutem. <Cap. I. > c dd

Divinis preceptis et apostolicis monitis incitamur, ut pro omnium .lesiarum statu impigro

vigilemus effectu , ac si quid usquam reprehensione invenimus obnoxium, celeri sollicitudine e f

aut ab ignoranti. imperitia aut a presumptione usurpatione revocemus, quia beati apostoli g

Petri sedes vobis sacerdotalis mater dignitatis est et ecclesiastice magistra rationis. h i j

a) Zahl om. K.

b) Titelüberschrift in R zweimal: hier und vor I 4, 7.

c) folgt V. M; folgt quintus durchgestrichen C.

d) anscheinend nachgetragen M; om. KCV; schon bei I 4, 7, dann durchgestrichen R.

e) affectu C.

f) folgt ab K.

g) presumptionis CRV.

h) folgt que CRV.

i) folgt est CRV.

j) etiam CRV.

Polycarp 1.5.2

32

2. Gregorius papa Gaudentiano episcopo Nolano. In epistola XII. lib. V. a a

Quoniam Festus Capuane ecclesie episcopus in Romana civitate positus de hac luce migravit,

cure nobis fuit, que universis ecclesiis a nobis impenditur, ad fraternitatem tuam presentia

scripta dirigere, ut memorate ecclesie visitator accedas, sic tamen ut nichil de provectionibus

clericorum reditu ornatu ministeriisque, vel quicquid prefati loci esse poterit, a quoquam

presumi patiaris. Sed omnem vigilantiam atque cautelam circa clerum plebemque eiusdem

ecclesie exhibere te convenit, ut in vigiliis obsequioque ecclesiastico sedule ac devote debeant

Deo servire.

a)-a) om. K.

Polycarp 1.5.3

33

3. Siricius papa orthodoxis episcopis per diversas provincias constitutis salutem. Cap. I. a a

Cogitantibus nobis mecum divini iudicii, fratres karissimi, et post vitam hanc unumquemque,

prout gesserit, recepturum, quid veniat in querelam, tacere non licuit, sed nobis loqui

necessitas imperavit, dicente propheta: 'Exalta ut tuba vocem tuam', et cui omnium b

ecclesiarum cura est, si dissimulem, audiam Domino dicente : Reiecistis mandatum Dei, ut c d e e

traditiones vestras statuatis.

a) om. K.

b) quasi K.

c) scheint nachgetragen M.

d) folgt getilgt domino M.

e) korr. in Dominum dicentem M; Dominum dicentem C; domino dicentem V.

Polycarp 1.5.4

34

4. Leo episcopus urbis Rom. Anastasio episcopo Thessalonicensi. Cap. I. a a

Quanta fraternitati tue a beatissimi Petri apostoli auctoritate commissa sunt et qualia etiam b

nostro tibi favore sint credita, si vera ratione perspiceres et iusto examine ponderares, multum

possemus de iniunct. tibi sollicitudinis devocatione gaudere, quoniam sicut predecessores mei c

predecessoribus tuis, ita etiam ego dilectioni tue priorum secutus exemplum vices mei

moderaminis delegavi, ut curam, quam universis ecclesiis principaliter ex divina institutione

debemus, immitator nostre mansuetudinis effectus adiuvares.

a) om. K.

b) actoritate M.

c) korr. in devotione M; evocatione C; devotione R; devocionis V.

Polycarp 1.5.5

35

5. Zephirinus. Cap. X. a a

Tantam a domino huius sancte sedis et apostolice ecclesie fundatore beato Petro principe b b

apostolorum accepimus fiduciam, ut pro universali Christi sanguine redempta ecclesia impigro

vigilemus affectu et omnibus Domino famulantibus succurramus et cunctis pie viventibus

apostolica opem feramus auctoritate. c c c

a) om. K.

b) sedis sancte K; sancte om. CV.

c) opem feramus apostolica K.

Polycarp 1.5.6

36

6. Iulius. Cap. XV. a a

Michi, cui vice principis apostolorum universalis ecclesie cura commissa est, summopere

providendum est, ne talia deinceps fiant, quoniam ideo huic sancte sedi prefata privilegia sunt

concessa tam de congregandis conciliis et iudiciis ac restitutionibus episcoporum quam et de

summis ecclesiarum negotiis, ut ab ea omnes oppressi auxilium et iniuste dampnati

restitutionem sumant et talia ab impiis nec presumantur absque ultione nec exerceantur absque

sua dampnatione.

a) om. K.

Polycarp 1.5.7

37

7. Liberius papa. Cap. I. a a

Olim et ab initio tantam percepimus a beato Petro apostolorum principe fidutiam, ut habeamus

auctoritatem pro universali ecclesia ad rectam defendendam fidem, quatenus nulli liceat statum

ecclesie commovere ad lesionem recte credentium absque sui periculo honoris.

a) om. K.

Polycarp 1.6.1

38

VI. Nullum episcopum ordinandum vel dampnandum nisi per pontificem Romanum. a bc

1. Gregorius Iohanni subdiacono. <Epistola XXX. lib. III.> d d

Quanto apostolica sedes auctoritate cunctis prelata constat ecclesiis, tanto inter multiplices e f g h

curas et illa nos valde sollicitat, ubi ad consecrandum antistitem nostrum expectatur arbitrium. i j

Defuncto igitur Laurentio ecclesie Mediolanensis episcopo sua nobis relatione clerus innotuit

in electione se filii nostri Constantii diaconi sui unanimiter consensisse. Sed quoniam eadem k

non fuit subscripta relatio, ne quid, quod ad cautelam pertinet, omittamus, iccirco huius

precepti auctoritate suffultum Genuam te proficisci necesse est. Et quia illic multi l mm

Mediolanensium coacti barbarica feritate consistunt, eorum te voluntates oportet convocatis

eis in communi perscrutari et, si nulla eos diversitas ab electionis unitate disterminat, si n

quidem in predicto filio nostro Constantio omnium voluntates atque consensum perdurare o

cognoscis , tunc eum a propriis episcopis, sicut antiquitatis mos exigit, cum nostr. auctoritatis p

assensu solaciante Domino facias consecrari, quatenus huiusmodi servata consuetudine et q r

apostolica sedes proprium vigorem retineat et a se concessa aliis sua iura non minuat.

a) Zahl om. KR.

b) ord(ine) C.

c) om. C.

d)-d) nur M.

e) sede K.

f) actoritate M.

g) folgt et K.

h) ante correctionem: multiplicis M.

i) ante correctionem: curam M; cura K.

j) expectetur C.

k) om. CV.

l) auctoritatem M.

m) genu ante K; Ianuam te C.

n) ante correctionem: electione M; electione K.

o) om. CV.

p) cognoscitis CV.

q) consensu K.

r) huimodi R.

Polycarp 1.6.2

39

2. Gregorius Constantin. august.. In epistola XXXIIII. lib. V. a bc a

Omnipotens Deus, qui pietatis nostr. cor sue dextera maiestatis tenet, et nos ex vobis protegit d

et vobis pro temporalibus actibus eternæ premia remunerationis parat. Nam Saviniano diacono

responsali meo scribente cognovi, in causis beati Petri apostolorum principis contra quosdam

superbe humiles ficte blandos quanta se iusticia vestra serenitas impendat; et in redemptoris e

nostri largitate confido, quia bonum hoc in serenissimo domino et piissimis filiis, in celestis

quoque patri. retributione recipietis. Nec dubium est peccatorum vinculis solutos eterna vos f f

bona recipere, que in causis eius ecclesie ipsum vobis, cui potestas ligandi et solvendi data est,

debitorem fecistis. Unde adhuc peto, ut nullius prevalere contra veritatem ypocrisin

permittatis. Et infra: Salonitan. vero civitatis episcopus me ac responsale meo nesciente g h

ordinatus est; et facta res est, que sub nullis anterioribus principibus evenit. Quod ego audiens

ad eundem prevaricatorem, qui inordinate ordinatus est, protinus misi, ut omnino missarum

sollempnia celebrare nullo modo presumeret, nisi prius a serenissimis dominis cognoscerem, si

hoc fieri ipsi iussissent. Quod ei sub excommunicationis interpositione mandavi. Et contempto

me atque despecto, in audacia quorundam secularium hominum, quibus denudata sua ecclesia

premia multa prebere dicitur, nuncusque missas facere presumit atque ad me venire secundum i i

iussionem dominorum noluit. Ego autem preceptioni pietatis eius obediens eidem Maximo, qui

me nesciente ordinatus est, hoc, quod in ordinatione sua me vel responsalem meum

pretermittere presumpsit, ita ex corde laxavi, ac si me auctore fuerit ordinatus. Alia vero j

perversa illius, scilicet mala corporalia que cognovi, vel quia cum peccuniis, est electus vel

quod excommunicatus missas facere presumpsit, propter Deum inrequisita preterire non k

possum. Et infra: Et si ad me venire diu distulerit, exercere in eo districtionem canonicam

nullo modo cessabo.

a)-a) om. K; Constanti. CV.

b) XXXIII. CV; XXX. R.

c) liber C.

d) vestre CR.

e) fictos K.

f) vos eterna K.

g) Absatz CRV.

h) responsali K.

i) facere missas K.

j) actoritate korr. in actore M.

k) quia K.

Polycarp 1.6.3

40

3. Victor Roman. ac universalis ecclesie episcopus Theophilo episcopo et cunctis fratribus a b b b

Alexandri. Domino famulantibus salutem in Domino. Cap. IIII. c c

Ad apostolicam delatum est sedem ea vos iudicare, que preter nostram vobis definire non licet d

auctoritatem, id est episcoporum causes. Quod ita constitutum esse liquet a tempore e e

apostolorum et deinceps. Quamquam enim comprovincialibus episcopis accusati causam f

pontificis scrutari liceat, non tamen definire inconsulto Romano pontifice permissum est, cum

beato Petro apostolo non ab alio quam ab ipso dictum sit Domino : 'Qu.cumque ligaveris g g g

super terram, erunt ligata et in c.lis.' Et alibi institutis legitur apostolicis: 'Si quis putaverit se h i

a proprio metropolitano gravari, aput patriarcham vel primatem dioceseos aut p.nes

universalis apostolice ecclesie iudicetur sedem.' Nichil aliud est, frater, talis presumptio, nisi

apostolorum suorumque successorum terminos transgredi eorumque decreta violari. Culpantur

enim, ut scriptum est, frater , qui aliter circa episcopos iudicare presumunt, quam apostolice j

sedis pap. fieri placuerit.

a) davor Titel 7 CRV.

b) om. ac universalis K; ecclesie ac universalis C.

c) om. KCV.

d) vobis K.

e) eher ide(m) MKC.

f) am Rand In V cap. M.

g) sit Domino dictum C.

h) am Rand In VI. cap. M.

i) folgt nachgetragen in C.

j) folgt Theophile R; idest teophile V.

Polycarp 1.6.4

41

4. Gregorius . Iohanni episcopo Corinthiorum . a b b b

.quitatem atque sollicitudinem Secundini fratris et coepiscopi nostri, que olim nobis bene est

cognita, etiam series indicata monstravit. In qua re valde placuit letosque nos reddidit, quia in

causa Anastasii quondam episcopi, quam ei examinandam iniuncximus, vigilantiam suam

diligenter exercuit et cognita crimina, ut iusticia poscebat et oportuit, vindicavit. Sed in his c

omnibus gratias omnipotenti Deo referimus, qui desistentibus quibusdam accusatoribus

cognitioni eius veritatem, ne tantorum causa facinorum latere potuisset, ostendit. Quoniam

vero in eadem sententia, in qua suprascriptum Anastasium iust. dampnatum constat atque d

depositum, sic quasdam suprascriptus frater et coepiscopus noster ultus personas est, ut e

nostro arbitrio reservaret. Iccirco quid de eis tenendum servandumque sit, presenti .pistola

signare perspeximus. Paulum itaque diaconum latorem presentium, quamvis culpa sua

vehementer confundat atque redarguat, quod deceptus promissione ab accusatione quondam

episcopi sui destiterit et cupiditatis studio silere contra animam suam potius quam prodere

vera consensit, tamen quia plus pios esse nos convenit quam districtos, hanc ei culpam

ignoscimus atque eum in ordine locoque suo recipiendum esse censemus. Nam ei a tempore f f

prolat. sententi. aflictionem, quam pertulit, credimus ad vindictam huius posse culp. sufficere.

a) Gregorius zweimal C.

b) om. KV; Iohanni episcopo chorintho C; folgt in epistola L; libro V. R.

c) posscebat M.

d) supradictum M.

e) ante correctionem: personat .. M; persona V.

f) suo locoque K.

Polycarp 1.6.5

42

5. Eleutherius. Cap. II. a a

De accusationibus clericorum, super quibus consulti sumus, quia omnes eorum accusationes

difficile est ad sedem apostolicam deferre, finitiva episcoporum tantum huc iudicia deferantur

et huius sancte sedis auctoritate finiantur, sicut ab apostolis eorumque successoribus multorum

consensu episcoporum iam definitum est. Nec in eorum ecclesiis alii aut proponantur aut

ordinentur, antequam hic eorum iuste terminentur negotia.

a) scheint nachgetragen M; om. KCV.

Polycarp 1.6.6

43

6. Zepherinus. Cap. II. a a

Patriarche vero vel primates accusatum discutientes episcopum non ante sententiam proferant

finitivam, quam apostolica fulti auctoritate aut se ipse reum confiteatur aut per innocentes et

regulariter examinatos convincatur testes.

a) om. K.

Polycarp 1.6.7

44

7. Idem. Cap. V. a b

Nullum episcoporum sententia non a suo data iudice constringat, quia et leges seculi id ipsum

fieri precipiunt. Sibi enim iudices quilibet episcopus accusatus, si necesse fuerit, eligat, a c

quibus eius causa iuste iudicetur, nec prius audiatur aut excommunicetur vel iudicetur, quam

ipsi per se eligantur et regulariter vocatus ad suorum primo conventum episcoporum per eos

eius causa iuste audiatur et rationabiliter discernatur. Finis vero eius caus. ad sedem d

apostolicam deferatur, ut ibidem terminetur, nec antea finiatur, sicut ab apostolis vel

successoribus eorum olim statutum est, quam eius auctoritate fulciatur . e

a) om. KCV.

b) ante correctionem: IIII. M; om. KCV.

c) Hpi M; Xpi KV; auf Rasur R.

d) am Rand Cap. VI. M.

e) ante correctionem: finiatur M.

Polycarp 1.6.8

45

8. Iulius cap. XVIIII. a a

Decuerat vos iuxta prefatas regulas, ut si aliquid egissent contra suum ordinem , mandare b

nobis et expectare, quid ad vestra consulta rescriberemus; intantum ut si etiam quicquam grave

intollerandumque comitterent, nostram prestolarentur censuram et nichil prius aut aliud

decerneretis, quam quod nobis placere cognovissetis, ita ut a regulis prestitutis nulla aut

negligentia aut presumptione recederetis. Cesset huiusmodi pressa nostra auctoritate

presumptio, vitentur huiusmodi nocumenta, quia nequaquam talia patienter ferre possumus

machinamenta, quoniam convenit nos paternarum sanctionum diligentes esse custodes. Merito

namque causa nos respicit, si silentio faveamus errori, et insuper in sancta Nicena synodo

constitutum est, ut nemo anathema in nostra suscipiatur accusatione nec illi, qui nos in sua

nolunt recipere querela vel accusatione, cum nos super illos sciamus a Domino constitutos, c d

non illos super nos, et sicut maior non potest a minore iudicari, ita nec colligari, quia rarum est

omne quod magnum est. Portamus onera omnium qui gravantur, quinimmo hec portat in nobis

beatus Petrus apostolus, cuius vice fungimur legatione et cuius regula informamur, quatenus e

eius fulti auxilio ab omnibus nunc et in perpetuum tueamur adversis.

a) om. K.

b) oro K.

c) ante correctionem: noluit M.

d) eher eum R.

e) vice nos korr. in nos vice K.

Polycarp 1.6.9

46

9. Karissimo atque dilectissimo Paterno coepiscopo Felix primus episcopus in Domino

salutem. Cap. IIII.

Placuit quatenus primates accusatum discutientes episcopum non ante sententiam proferant

dampnationis, quam apostolica freti auctoritate aut reum se ipsum confiteatur aut per a

innocentes et canonic. examinatos regulariter testes convincatur. Aliter censemus irritam esse

et iniustam episcoporum dampnationem et iccirco a synodo retractandam, ita ut oppressis ab

omnibus in cunctis subveniatur causis.

a) ipse CRV.

Polycarp 1.6.10

47

10. Iulius, Cap. VIII.a

Si quis ab hodierna die et deinceps preter huius sancte sedis sententiam episcopum dampnare

aut propria sede pellere presumpserit, sciat se inrecuperabiliter esse dampnatum et proprio

carere perpetim honore; eosque qui absque huius sedis sententia sunt eiecti vel dampnati , b

huius sancte sedis auctoritate scitote pristinam recipere communionem et in propriis restitui

sedibus, quoniam et prius, a tempore scilicet apostolorum, hec sancte huic sedi concessa sunt

et postea in Nicena synodo propter pravorum hominum infestationes atque hereticorum

persecutiones et insidiantium molimina fratrum sunt concorditer ab omnibus roborata, ut magis

singuli prevideant, ne talia audeant perpetrare, et caveant, si non propter Deum et honorem

fraternum , tamen propter obprobrium hominum et ruborem suum atque canonicam ultionem, c

saltim hec timore et verecundia compressa silentio comprimantur, amputato scilicet totius

usurpationis excessu, quia nullus debet presumere que sibi non videntur esse concessa. Quam

in culpam nullo modo potuissetis incidere, si unde consecrationem honoris accipitis, inde d

legem totius observantie sumeretis et beati apostoli Petri sedes, que vobis sacerdotalis mater e e

est dignitatis, esset ecclesiastice magistra rationis . f f

a) scheint ante correctionem: VII. M.

b) dampdati M.

c) fratrum M.

d) om. M.

e) Petri apostoli CV.

f) magistrationis M K.

Polycarp 1.6.11

48

11. Damasus. Cap. XX.

Temere iudicat, si quis episcopum absque sedis apostolice auctoritate condempnat, cum ei, ut

paulo superius prelibatum est, hoc specialiter privilegium reservatum sit. Sed hoc iudicate

magis, inquit, ne ponatis, offendiculum fratri vel scandalum. Patenter enim his et aliis a

innumerabilibus decretorum testimoniis omnibus manifestum est non debere episcopum

dampnare , licet eius perscrutetur opinio, donec iudicium de eo nostr. apostolice auctoritatis, b c

hoc est principis apostolorum Petri, cognoscat, utpote quoniam solus et pre omnibus creditus

est atque accipere meruit a rege regum Christo Deo claves regni celorum ad aperiendum d

fidelibus et benivolis hominibus in eundem dominum nostrum et claudendum infidelibus et

malivolis atque suis sacerdotibus et sancte ecclesie suo pretioso sanguine redempte e

impugnatoribus sive nocentibus, quod utique et nos facere postulavit.

a) am Rand Cap. XXI MK.

b) dampnari K.

c) nachgetragen M; om. C.

d) om. K.

e) sacerdototibus M; ante correctionem: sacerdotalibus R.

Polycarp 1.6.12

49

12. Innocentius Aurelio et omnibus sanctis episcopis vel ceteris, qui in consilio Cartaginensi

affuerunt, dilectissimis fratribus in Domino salutem.

In requirendis de his rebus, quas omni cum sollicitudine decet a sacerdotibus, maxime a vero a

iustoque et catholico tractari concilio, antique traditionis exempla servantes et ecclesiastice

memores discipline nostr. religionis vigorem non minus nunc in consulendo quam ante

pronuntiaretis vera ratione firmitatis , qui ad nostrum referendum approbandum esse iudicium, b c

scientes quod apostolice sedi, cum omnes hoc loco preposito ipsum sequi desideremus d

apostolum, debeatur, a quo ipse episcopatus et tota auctoritas nominis huius emersit. Quem

sequentes tam mala iam dampnare novimus quam probare et laudare laudanda. Vel id revera e f

quod patrum instituta sacerdotali custodientes auxilii officio, non cessetis esse calcanda, g h

quod ille non humana sed divina decrevere sententia, ut quicquid quamvis de disiunctis i j

remotisque provintiis cogeretur, non, prius ducerent finiendum quod veniret, nisi ad huius k

sedis noticiam perveniret , ut tota huius auctoritate iuxta que fuerit pronuntiatio firmaretur, k

indeque sumerent cetere ecclesie , velut de natali suo font. aqu. cuncte procederent et per l m

diversas totius mundi regiones puri capitis incorrupt. manerent , quid precipere, quos n o

abluere , quos velut in ceno inemundibile sordidatos mundis digna corporibus unde vitaret. p q

a) debet K.

b) firmatis R.

c) approbatis CRV.

d) prepositi CRV.

e) vel CR.

f) vera MK.

g) om. CRV.

h) c.ssetis C; censetis V.

i) que R; que CV

j) illi CRV.

k)-k) om. M.

l) folgt que CRV.

m) korr., vorher anscheinend velud M.

n) folgt de fonte CRV.

o) manarent C; manerent korr. in manarent RV.

p) folgt deberent RV.

q) inemundabili CRV.

Polycarp 1.7.1

50

VII. Quod irritum est quicquid in apostolica sede absque apostolico decernitur. a

1. Symachus papa in synodo. Cap. II. b c

Si cuiuslibet provinci. sacerdotes intra suos terminos concilio habito, quicquid sine

metropolitani sui antistitis auctoritate testati fuerint, irritum esse debere patres sancti

sancxerunt, quanto magis quod in apostolica sede non existente presule, qui prerogativum

beati meritis apostoli Petri per universum orbem primatum obtinens sacerdotii statutis

synodalibus consuevit tribuere firmitatem, a laicis licet consentientibus aliquantis episcopis, qui

tamen pontifici, a quo consecrari probantur, preiudicium inferre non potuerunt, presumptum d

fuisse cognoscitur, viribus carere non dubium est nec posse inter ecclesiastica ullo modo

statuta censeri.

a) Titel 7 om. hier CV (s. I 6, 3); Zahl om. K.

b) Capitula C; om. KR.

c) om. KR.

d) consecrati C.

Polycarp 1.8.1

51

VIII. De appellanda sede apostolica. a

1. Sixtus secundus Grato coepiscopo . b

In hac sancta sede dudum a multis episcopis constitutum erat et modo ad vestrum et

ceterorum fratrum auxilium denuo roboratum est, ut omnes episcopi, qui in quibusdam

gravioribus pulsantur vel criminantur causis, quotiens necesse fuerit, libere apostolicam

appellent sedem atque ad eam quasi ad matrem confugiant, ut ab ea, sicut fuit semper, pi.

fulciantur defendantur et liberentur. Cuius dispositioni omnes maiores ecclesiasticas causas et

episcoporum iudicia antiqua apostolorum eorumque successorum atque canonum auctoritas

reservavit, quoniam culpantur episcopi, qui aliter erga fratres egerint, quam eiusdem sedis

pap. fieri placuerit. Unde placuit ut accusatus vel iudicatus a comprovincialibus in aliqua causa

episcopus licenter appellet et adeat apostolice sedis pontificem, qui aut per se aut per vicarios

suos eius retractari negotium procuret, et dum iterato iudicio pontifex causam suam agit,

nullus alius in loco eius ponatur aut ordinetur episcopus, quoniam quamquam

comprovincialibus episcopis accusati causam pontificis scrutari liceat, non tamen diffiniri

inconsulto Romano pontifice permissum est, cum beato Petro apostolo non ab alio quam ab

ipso dictum sit Domino: 'Qu.cumque ligaveris super terram, erunt ligata et in c.lis.' Cap. III. c c

Et si quis putaverit se a proprio metropolitano gravari, aput primatem dioceseos aut penes

universalis apostolice ecclesie papam iudicetur.

a) Zahl om. K.

b) dazu Cap. II. M; Cap. III, die Zahl wieder getilgt V.

c) am Rand MK; Absatz CRV.

Polycarp 1.8.2

52

2. Fabianus episcopus urbis Rome omnibus episcopis salutem. Cap. XV.a

Si in rebus secularibus suum cuiusque ius et proprius ordo servandus est, quanto magisb

ecclesiasticis dispositionibus nulla debet induci confusio. Quod hac observatione servabitur, si c

nichil potestati sed totum equitati tribuitur.

a) V. X. CV.

b) über der Zeile in M; folgt in K.

c) om. V; nachgetragen R.

Polycarp 1.8.3

53

3. Cap. XXVII. a b

Si quis iudicem adversum sibi senserit, vocem appellationis exibeat. Appellantem autem non

debet afflictio ulla aut detentionis iniuriare custodia, sed liceat appellatori vitiatam causam c c

appellationis remedio sublevare. Liceat etiam in causis criminalibus appellare nec vox

appellandi denegetur ei, quem in supplicio sententia destinarit . Capitulo XXVIIII. Pulsatus d e

ante suum iudicem causas dicat et non ante suum iudicem pulsatus, si voluerit , taceat, et ut f

pulsatis, quotiens appellaverint, induti. dentur . <Nec quemquam sententia non a suo iudice g h

dicta constringat .> h

a) Capitula C; kein Absatz K.

b) XXVIII. CV.

c) ante correctionem: vitiatura cause M.

d) korr. in destinaverit C.

e) Absatz CRV.

f) folgt getilgt tace (?) M.

g) Rest der Seite (etwa 3/4 S.) leer gelassen M.

h)-h) nur CRV.

Polycarp 1.8.4

54

4. Domino beatissimo et honorabili sancto patri Felici sancte sedis apostolice urbis Rom. pap.

Athanasius et universi .gyptiorum Thebaidorum et Libiorum episcopi in sancta Alexandrina a

synodo gratia Dei congregati.

Ideo pater beatissime, quia semper antecessores nostri et nos a vestra apostolica sancta sede b

auxilium hausimus et nostri vos curam habere cognovimus, prefatam apostolicam et summam

expetivimus iuxta canonum decreta sedem, ut inde auxilium capiamus, unde predecessores

nostri ordinationes et dogmata atque sublevationes c.perunt. Ad eam quoque quasi adc

matrem recurrimus, ut eius uberibus nutriamur, quoniam non potest mater oblivisci infantem

suum. Sic et vos nolite oblivisci nos vobis commissos, quoniam non levibus nos inimici nostri

implicuerunt et cottidie facere moliuntur afflictionibus et apprehendere ac ferris nos

constringere minantur, nisi eorum consentiamus erroribus, quod vobis inconsultis nequaquam

agere presumimus, canonibus quippe iubentibus absque Romano nos de maioribus causis d

nichil debere decernere pontifice. Ideoque ad propositum currentes et bravium properantes

vestre apostolice sedis imploramus auxilium, quia ut credimus non despexit Deus preces cum

lacrimis sibi oblatas servorum suorum, sed ob id vos vestrosque predecessores, apostolicos

videlicet presules, in summitatis arce constituit omniumque ecclesiarum eis curam habere

precepit, ut nobis succurratis nosque tenentes, cui omne episcoporum iudicium est commissum

liberare non negligatis. Nam scimus in Nicena magna synodo CCC X et VIII tume cemf tof

episcoporum ab omnibus concorditer esse roboratum non debere absque Romani pontificis

sententia concilia celebrari nec episcopos dampnari. f

a) Libidiorum R.

b) ante correctionem: sepe M; sepe K; seper V.

c) om. K.

d) vos K.

e) trecentorum KC; trecentum korr. in trecentorum R; trecentum V.

f) conscientia C; gestrichen, darüber vel conscientia R.

Polycarp 1.8.5

55

5. Simachus.

Nefas est apostolice sedi supplicum preces oblatas despicere, sed ut condecet et privilegium

nostr. sedis est, nos et illi canonicaliter convocemur et ante vos de nostris obiectionibus a

canonice cum omni probitate concertemus, sicut predecessores nostri penes vestros

antecessores et sicut canonica in predicta sancta sinodo docent instituta et sicut paleati verbis b

per ventilabrum canonice examinationis, plenam purgationem in communi consistentes

auditorio de maturis et nutrientibus catholice ecclesie dogmatibus, que confirmant cor

hominis, per confirmationem paternarum consequamur institutionum. Antiquis enim regulis

censitum est, ut quicquid quamvis in remotis aut in longinquo positis provintiis super

episcoporum querelis aut accusationibus ageretur, non prius retractandum aut accipiendum

esset , quam ad noticiam alme sedis vestre fuisset deductum, ut huius auctoritate iuxta que c d

fuisset pronuntiatio infirmaretur aut firmaretur , indeque sumerent normam, unde ecclesie e e

sumsere predicationis exordium, ne passim ab insidiatoribus columne averterentur ecclesie. f

Certum est enim, quod eidem sedi vestre in honore beatissimi Petri patrum decreta

pecculiarem decrevere reverentiam olim pro rebus inquirendis atque determinandis, quas g

sollicite decet iusteque ab ipso presulum vertic. examinare apostolico, cuius sollicitudo

semper fuit et est tam mala dampnare quam probare laudanda.

a) vestre KR.

b) docet K.

c) esse C.

d) fuisse KRV.

e) am Rand nachgetragen C.

f) ante correctionem: sumere C.

g) d(e)i KV.

Polycarp 1.8.6

56

6. Simachus.

Legite, insanissimi, aliquando in illis preter apostolici apicis sanctionem aliquid constitutum et a a

non de maioribus negotiis ad collationem siquidem occurrit prefate sedis arbitrio fuisse b

servatum. Sic enim habes. Si quis episcoporum iudicio comprovinciali depositus fuerit,

Romanum adeat papam, si placet, et ipse, si videtur, reparet iudicia in opitulatione dampnati.

a) eher nullis C.

b) occurrerit C; korr. in occurr(er)int R.

Polycarp 1.8.7

57

7. Gregorius servus servorum Dei omnibus episcopis per diversas provintias constitutis. a

Divinis preceptis et apostolicis saluberrimis incitamur monitis, ut pro omnium statu impigro

vigilemus affectu, et quia cunctarum divina dispensatione ecclesiarum curam gerimus, omnibus

nostra poscentibus suffragia apostolica auctoritate subvenire optamus, quoniam divine virtutis

et infirmitatis humane sanctio est , ut omnium ecclesiarum negotia ad nostr. reparationis b c c

tendant effectum . Quapropter has ad vos litteras destinavimus, in quibus decreto nostro d e

vestram rogantes caritatem mandamus, ut nichil prius de eo, qui ad sinum sancte Romane

confugit ecclesie eiusque implorat auxilium, decernatur, quam ab eiusdem ecclesie preceptum

fuerit auctoritate, que vices suas ita aliis impertivit ecclesiis, ut in partem sint vocate f

sollicitudinis, non in plenitudinem potestatis. Si autem, quod non arbitramur, a quoquam g

secus presumptum fuerit, ab offitio cleri submotus apostolice auctoritatis reus ab omnibus

iudicetur, ne lupi, qui sub speti. ovium subintrarunt, bestiali sevicia quosque audeant h i

dilacerare et quod sibi fieri nolunt inferre aliis presumant. j

a) dabei Rubrik Vacat K.

b) ante correctionem: infirmatis C.

c) sanctione KV.

d) tendat K.

e) ante correctionem: affectum C; affectum V.

f) om. K.

g) om. K.

h) ouuum R.

i) quousque K.

j) om. K.

Polycarp 1.8.8

58

8. Melciades. Cap. II. a a

Nullum iudicium iudicetis suspitionis arbitrio, sed primum probate et postea caritativam

proferte sententiam, et quod non vultis vobis fieri, alteri non faciatis. Mementote semper b

sermonis Domini qui ait: 'Nolite iudicare, ut non iudicemini.' Nolite condempnare, ut non

condempnemini . Episcopos nolite iudicare, nolite condempnare absque sedis huius c

auctoritate. Quod si feceritis, irrita erunt vestra iudicia et vos condempnabimini. Hoc enim

privilegium huic sancte sedi a temporibus apostolorum statutum est conservare, quod illesum

manet usque in hodiernum diem. Episcopos ergo, quos sibi Dominus elegit oculos et d

columpnas ecclesie esse voluit, quibus etiam ligandi et solvendi potestatem dedit, suo iudicio e

reservavit. Cap. III. Atque hoc privilegium beato clavigero Petro sua vice solummodo f f

commisit , quod eius iuste prerogativum successit sedi futuris h.reditandum atque tenendum g

temporibus, quoniam et inter beatissimos apostolos fuit quedam discretio potestatis, et licet

cunctorum par electio foret , beato tamen Petro concessum est, ut aliis premineret et eorum, h

qu. ad querelam venirent, causas et interrogationes prudenter disponeret. Quod Dei

ordinatione taliter ordinatum esse credimus, ne omnes posteri eorum cuncta sibi vendicarent , i

sed semper maiores cause, sicut sunt episcoporum et potiorum cure negotiorum, ad unam

beati Petri principis apostolorum confluerent , ut inde suscipiant finem iudiciorum, unde j

acceperunt inicium, institutionum, ne quando a suo discrepent capite. Cap. IIII. Si vero se k k k l l

viderit quisquam vestrum pregravari, hanc sedem appellet, huc recurrat, ut semper instituta

fuit consuetudo. A quibusdam audivimus fratribus, quibus infesti eratis nimis, quod iurgia et m

discordia sint inter vos; propterea ista scripsimus vobis, mandantes ut ita teneatis, sicut ab

apostolica sede tenenda mandantur . m

a) om. R.

b) scheint ante correctionem: proferre M.

c) ante correctionem: condempnabimini M.

d) ante correctionem: odiernum M.

e) solven mit Lücke K.

f) om. KV.

g) reservarit K.

h) fuerit K.

i) vendicaret M.

j) folgt sedem CV; dasselbe über der Zeile R.

k) discrepent a suo CV.

l) om. K; steht erst beim nächsten Satz am Rand CRV.

m)-m) om. M; am Rand Cap. IIII. Vacat. CRV.

Polycarp 1.9.1

59

IX. De potestat. pap. sine synodo deponere episcopos restituere incardinare transmutare. a

1. Felix tercius episcopus sancte ecclesie catholic. urbis Rom. Acatio. b

Multarum transgressionum reperiris obnoxius et in venerabilis concilii Niceni contumelia sepe

versatus alienarum tibi provinciarum iura temerari. vendicasti, h.reticos et pervasores atque

ab hereticis ordinatos, et quos ipse dampnaveras atque ab apostolica sede petisti dampnari,

non modo comunioni tute recipiendos putasti, verum etiam ecclesiis aliis, quod nec de

catholicis fieri poterat, presidere fecisti atque etiam honoribus, quod non merebantur, auxisti . c

Et quasi hec minora tibi viderentur, in ipsam doctrinam apostolice veritatis ausus tuos et

superbiam tetendisti, ut Petrus, quem dampnatum a sancte memori. decessore meo ipse

retuleras, sicut testantur adnexa, beati evangelist. sedem te iubente rursus invaderet et fugatis d

orthodoxis episcopis et clericis sui proculdubio similes ordinaret pulsoque eo, qui illic fuerat

regulariter constitutus, captivam teneret ecclesiam. Felicem quoque deffensorem fidelissimum

nobis necessitate faciente serius subsequutum indignum tuis oculis censuisti, eos quoque e f

tecum litteris communicare testatus, quos constat hereticos. Habeto ergo cum his, quos

libenter amplecteris, portionem et sententia presenti, quam per tue tibi direximus ecclesie

deffensorem, sacerdotali honore et communione catholica necnon etiam a fidelium numero g

segregatus sublatum tibi nomen et munus ministerii sacerdotalis agnosce, sancti spiritus iudicio

et apostolica per nos auctoritate dampnatus nec iam anathematis vinculis exuendus. h h i

a) Zahl om. KR; Titel om. hier (s. I 9,9) CV.

b) om. R.

c) hauxisti M.

d) ante correctionem: beat. M.

e) ante correctionem: necessitatem M; necessitatem K.

f) ante correctionem: servus V.

g) ante correctionem: sacerdotale M.

h) über der Zeile nachgetragen M.

i) auctorica auctoritate M.

Polycarp 1.9.2

60

2. Dilectissimis fratribus universis episcopis per Dardaniam constitutis Gelasius . a

Cuncta per mundum novit ecclesia, quoniam quorumlibet sentenciis ligata pontificum sedes

beati Petri apostoli ius habeat resolvi, utpote que de omni ecclesia fas habeat iudicandi neque

cuiquam de eius liceat iudicio iudicere . Siquidem ad illam de qualibet mundi parte canones c c

apellare voluerunt , ab illa autem nemo sit apellare permissus. Quapropter setis constet d

Achatium nullum habuisse pontificium sedis apostolice sentenciam sine ulla eius noticione e

solvendi. Qua certe synodo hoc ille presumpsit, quod nec si absque apostolica sede fas quidem

haberet efficere posset? Cuius sedis episcopus, cuius metropolitan. civitatis antistes? Nonne

parrochi. Aradensis ecclesie? Si illi certe licuit sine synodo sentenciam apostolice sedis f

abrumpere nulla eius consolatione quesita, itane vero non licuit prim. sedi Calcedonensi g h

synodi constituta sicut decuit exequenti huiusmodi prevaricatorem sua auctoritate detrudere? i

a) om. hier V.

b) om. KR; folgt Gelasius CV.

c) iudicare iudicio CV; durch Umstellungszeichen korr. in iudicare iudicio R.

d) voluerint CRV.

e) ante correctionem: Acatium M.

f) parrohechi. M.

g) consideratione CRV.

h) so MKV; korr. in Calcedonensis C; Calcedonensius (?) korr. in Calcedonensis R.

i) ante correctionem: sinodo C.

Polycarp 1.9.3

61

3. Silverius Amatori episcopo . a a

Guilisarius patricius noster mandavit me ad se venire pacifice pro quibusdam ecclesiasticis

dispositionibus in palacium pincis et ad primum et ad secundum velum retinuit omnem b c

clerum et populum, qui mecum veniebat, et nullum permisit introire nisi me solum et Vigilium d

diaconem nostrum. Me vero vi retento et ante predictam patriciam deducto miserunt in e e

exilium, in quo modo sustentor pane tribulationis et aqua angusti.. Ego tamen non dimisi nec

dimitto propterea offitium meum, sed cum episcopis, quos congregare potui, eos, qui talia

erga me egerunt, anathematizavi et una cum illis apostolica et synodali auctoritate statui

nullum umquam taliter decipiendum, sicut deceptus sum; et si aliquis deinceps ita deciperet

ullum umquam episcoporum, anathema maranatha fieret in conspectu Dei et sanctorum

angelorum . f

a) am Rand C; om. V.

b) principis V.

c) retinui C; tenuit RV.

d) permisi C.

e) korr. in predictum patricium M.

f) angelo K.

Polycarp 1.9.4

62

4. Idem. In dampnatione Vigilii. a

Habeto itaque cum his, qui tibi consentiunt, plene dampnationis sententiam sublatumque tibi

nomen et munus ministerii sacerdotalis agnosce, sancti spiritus iudicio et apostolica a nobis

auctoritate dampnatus . Sic enim decet sanctorum patrum fidem in ecclesia servari catholica, b

ut quod habuit ammittat, qui inproba temeritate quod non acceperit assumpsit.

a) davor nochmals Idem R.

b) dampnatum (Endung korr.) C.

Polycarp 1.9.5

63

5. Dilectissimis fratribus per Hispaniarum provincias constitutis secundus Syxtus episcopus in

Domino salutem. Cap. VII.

Fratres, quos timore terreno iniuste dampnastis, scitote a nobis iuste esse restitutos. Quibus ex

auctoritate sancti Petri apostolica auctoritate omnia, que eis ablata sunt, integerrime reddi a a

precipimus, si non vultis et vos et principes vestri a collegio nostro et membris ecclesie b c

separari . Iusto enim iudicio Dei datur plerumque peccatoribus potestas, qua sanctos ipsius b d

persequantur, ut qui spiritu Dei iuvantur et aguntur, fiant per laborum exercitia clariores.

a) om. KV.

b)-b) am Rand nachgetragen M.

c) vestro K.

d) über der Zeile nachgetragen M.

Polycarp 1.9.6

64

6. Iulius sancte Roman. ecclesie episcopus Eusebio, Theognio, Theodoro, Berinto et ceteris a

orientalibus episcopis. Cap. XI.b

Decuerat vos adversus sanctam Romanam et apostolicam ecclesiam limate et non ironice

loqui, quoniam et ipse dominus noster Iesus Christus eam decenter alloquens ait: 'Tu es Petrus

et super ' et reliqua. Habet enim singulari privilegio potestatem sibi concessam aperire et c

claudere ianuas celestis regni quibus voluerit. Quare miror vos tam audaces esse et tam

impudenter egisse et terminos ac iura beati Petri apostolorum principis invasisse. Sui enim d

iuris erat, ut absque eius sancte sedis auctoritate nullus deberet aut concilia celebrare aut e e

episcopos ad synodum convocare vel eos dampnare aut propriis pellere sedibus aut alios in

eorum loco ordinare, que omnia vos temerare non timuistis . f

a) folgt et apostolice MKR.

b) XL R.

c) folgt hanc petram C; folgt hanc e. e. m. (ohne et rel.) V.

d) korr. in imprudenter M; inprudenter KRV.

e) sedis sancte CV.

f) folgt Decuerat namque vos iuxta decreta sanctorum patrum mandare vobis et expectare,

quud ad vestra consulta rescriberemus, in tantum ut, si etiam quicquam grave intolerandumque

committerent, nostram prestolamini censuram et nihil prius aut aliud decerneretis, quam quod

nobisplacere cognovissetis, ita ut a regulis prestitutis nulla aut neglegentia aut presumptione

recederetis. K.

Polycarp 1.9.7

65

7. Gelasius episcopis per Dardaniam constitutis.

Nec illa preterimus, quod apostolice sedi frequenter dictum est more maiorum etiam sine ulla a

synodo precedente exsolvendi quos synodus iniqua dampna verat, et dampnandi nulla b

existente synodo quos oportuit, habuerit facultatem. sancte memori. quippe Athanasium c

synodus orientalis addixerat , quem tamen exceptum sedes apostolica, quia dampnationi d

Grecorum non consensit, absolvit. sancte memori. nichilominus Iohannem

Constantinopolitanum synodus etiam catholicorum presulum certe dampnaverat, quem simili

modo sedes apostolica etiam sola, quia non consensit, absolvit. Itemque sanctum Flavianum

pontificem Grecorum congregatione dampnatum pari tenore sola sedes apostolica, quoniam

non consensit, absolvit. Potiusque, qui illuc receptus fuerat, Dioscorum sancte sedis presulem

sua auctoritate dampnavit et impiam synodum non consentiendo sola submovit, et pro veritate

ut synodus Calcedonensis fieret, sola decrevit. In qua ut sola ius habuit absolvendi eos , quos e f

synodica decreta perculerant , sic etiam sine synodo in hac eadem causa plurimos etiam g h

metropolitanos dampnasse cognoscitur. h

a) illud (-ud korr.?) C.

b) über ex- übergeschrieben vel ab M.

c) korr. M.

d) abdixerat R; addiderat V.

e) folgt getilgt sua M.

f) om. K.

g) eher pertulerant M; pertulerat K; percisierat V.

h) om. CRV.

Polycarp 1.9.8

66

8. Gregorius Iohanni episcopo Larissco . In epistola VII. in lib. III. a a a b c

Frater noster Adrianus Theban. civitatis episcopus ad Romanam urbem veniens d e e

lacrimabiliter est conqu.stus de quibusdam capitulis se a fraternitate tua necnon Iohanne prim.

Iustinian. episcopo non legitime neque canonic. condempnatum. Sed de Iohanne prim. f

Iustinian. urbis antistite ac de nequissimo eius dampnandoque iudicio alias sumus iuvante g h

Domino tractaturi. Adrianum vero episcopum repperimus et tuo contra sacerdotales mores

odio laborasse et nullo iur. peccuniariis in causis eum fraternitatis tue condempnatum fuisse

sententia. Quia igitur et ab antefato Iohanne prim. Iustinian. episcopo contra ius canonesque i f

depositus honoris sui gradu carere non potuit, in sua eum reformari ecclesia atque in propri.

dignitatis ordine decrevimus revocari. Et cum oportuisset te ex eo dominici corporis

communione privari, quod post ammonitionem sancte memori. decessoris mei, per quam k l

eum ecclesiamque eius de tui iuris ditione potestatis exemit rursus meis aliquid tibi m n

iurisditionis servare presumpseris , tamen nos humanius decernentes communionisque tibi o

sacramentum interim conservantes decernimus, ut fraternitas tua ab eo ecclesiaque eius

omnem ante habit. sue potestatem iurisditionis abstineat, sed secundum scripta decessoris p q

nostri, si qua causa vel fidei vel criminis vel pecuniaria adversus prefatum Adrianum

consacerdotem nostrum potuerit evenire, vel per eos, qui nostri sunt vel fuerint in urbe regia r

responsales, si mediocris est, questio cognoscatur vel huc ad apostolicam sedem, si ardua est,

deducatur, quatenus nostr. audienti. sententia decidatur. Quod si contra hec que statuimus

quolibet tempore qualibet occasione vel surreptione venire temptaveris, sacra te communione

privatum nec ea te excepto ultimo vite tue tempore nisi cum concessa Romani pontificis s

decernimus iussione percipere. Hec enim consona sanctis patribus diffinitione sanctimus, ut qui

sacris nescit ob.dire canonibus, nec sacris amministrare vel communionem capere sit dignus

altaribus. Res autem sive sacras sive alias mobiles immobilesque eius ecclesie, quas actenus t t u

dicitur retinere, quarum noticiam nobis oblatam presentibus annectimus litteris, sine aliqua ei

fraternitas tua dilatione restituat. De quibus si qua inter vos questio vertitur, volumus ut apud

responsalem nostrum in urbe regia ventiletur.

a) rubriziert hinter libri III. CV; Larissco ebd. R.

b) om. CV.

c) libri M.

d) Romam, übergeschrieben Romanam M.

e) durch Umstellungszeichen ante correctionem: veniens urbem M.

f) nec CV.

g) antististite M.

h) om. CRV.

i) antef mit Lücke K.

j) cano mit Lücke K.

k) ante correctionem: decessores M.

l) scheint korr. in mee M.

m) tuis M.

n) in eius CV; in eis K.

o) ante correctionem: presumpserit MKC.

p) scheint ante correctionem: iurisditione M.

q) successoris (?) korr. in antecessoris C.

r) fuerunt C.

s) eam R.

t) mobilesque RV.

u) davor getilgt ein zweites eius M.

Polycarp 1.9.9

67

9. Idem Fortunato episcopo Neapolitano . In epistola XI. libri VI. a b b b c d c

Fraternitatem tuam a nobis petisse recolimus, ut Gratianum ecclesie Venefran. diaconem tue

concederemus ecclesie cardinandum. Et quoniam nec episcopum, cui obsecundare, nec

propriam habet ecclesiam, hoste scilicet prohibente, quo suum debeat ministerium exibere,

petitionem tuam non providimus differendam. Iccirco scriptis tibi presentibus eum necessario

duximus concedendum, habiturus licentiam diaconem illum nostra interveniente auctoritate e

ecclesie tue Deo propitio constituere cardinalem.

a) davor Titel 9 CV.

b) am Rand CV.

c)-c) nochmals am Rand M; om. CV.

d) folgt in M.

e) hebituro RV.

Polycarp 1.9.10

68

10. Gregorius in registro . Iohanni episcopo Squillaciuo . In epistola XXV. lib. II. a a a b b b c c

Pastoralis offitii cura nos ammonet destitutis ecclesiis proprios constituere sacerdotes, qui

gregem dominicum pastorali debeant sollicitudine gubernare. Propterea te Iohannem ab

hostibus captivat. Lisitan. civitatis episcopum in Squillacina ecclesia cardinalem necesse

duximus constituere sacerdotem, ut et susceptam semel animarum curam intuitu futur.

retributionis impleas, et licet a tua hoste imminente depulsus sis, aliam, que a pastore vacat, d

debeas ecclesiam gubernare; ita tamen ut, si civitatem illam hostibus liberam effici et Domino e

protegente ad priorem statum contigerit revocari, in eam, qua et prius ordinatus es, ecclesiam f

revertaris; sin autem predicta civitas continua captivitatis calamitate premitur, in hac, in qua a

nobis incardinatus es, debeas ecclesia permanere.

a) Idem CV.

b) am Rand CV.

c)-c) om. R.

d) -sus erst nachträglich übergeschrieben M.

e) korr. in debes R.

f) contingerit C.

Polycarp 1.9.11

69

11. Gregorius Agnello episcopo . In epistola XIII. in lib. III. a a b c b

Relatio cleri simul et populi Terracin. degentis nos valde letificat ob hoc, quod te tua

fraternitate bona testatur. Et quia defuncto pontifice suo Petro sibi cardinalem postulant

constitui sacerdotem, eorum desideria necessario complenda pervidimus . Tota igitur mentis d e

intentione ita lucrum animarum Deo nostro facere festinato, ut digna te merces ante f

conspectum eius in die retributionis inveniat. Quicquid vero de predicte rebus ecclesie vel eius

patrimonio seu cleri ordinatione promotioneve et omnibus generaliter ad eum pertinentibus

sollerter atque canonic. ordinare facereque provideris, liberam habebis quippe ut sacerdos g

proprius modis omnibus faccultatem. Illud quoque fraternitatem tuam scire necesse est,

quoniam sic te predict. Terracinensis ecclesie cardinalem esse constituimus sacerdotem , ut et h

Fundensis ecclesie pontifex esse non desinas nec curam gubernationemque eius pretereas, quia

ita fraternitatem tuam sepedicte Terracinensis ecclesie, sicut prefati sumus, preesse

precipimus, ut antedicte Fundensis ecclesie tibi iura potestatemve nullo modo subtrahamus.

a) am Rand CV.

b)-b) om. KCV.

c) libri M.

d) complendam MK.

e) previdimus C; providimus V.

f) Domino CRV.

g) ante correctionem: habere bis R.

h) sacerdototem M.

Polycarp 1.10.1

70

X. De episcoporum mutatione auctoritate Roman. ecclesie. a

1. Evaristus papa omnibus episcopis. Cap. IIII. b b

Sicut vir non debet adulterare uxorem suam, ita nec episcopus ecclesiam suam, id est ut illam

dimittat, ad quam sacratus est, absque inevitabili necessitate aut apostolica vel regulari

mutatione, et alteri se ambitus causa coniungere . Et sicut uxori non licet dimittere virum c

suum, ut alteri se vivente eo matrimonio societ ut eum adulteret, licet fornicatus sit vir eius, d d e

sed iuxta apostolum aut viro suo debet reconciliari aut manere innupta , ita ecclesie non licet f

dimittere episcopum suum aut ab eo se segregare , ut alterum vivente eo accipiat, sed aut g h i j

ipsum habeat aut innupta maneat , id est ne alterum episcopum suo vivente accipiat , ut f j

fornicationis aut adulterii crimen incurrat. Nam si adulterata fuerit, id est si se alteri episcopo

iuncxerit aut super se alterum episcopum adduxerit aut esse fecerit vel desideraverit, per k

acerrimam p.nitentiam aut suo reconcilietur episcopo aut innupta permaneat.

a) Zahl om. KCV.

b) om. R.

c) korr. in coniungat M; coniunguat C.

d) eo vivente CV.

e) korr. in aut M; ante correctionem: aut R; aut V.

f)-f) om. V.

g) om. MK.

h) segregari KC.

i) folgt getilgt vivente M.

j)-j) am Rand nachgetragen M.

k) über der Zeile nachgetragen M.

Polycarp 1.10.2

71

2. Calixtus papa omnibus episcopis. Cap. XIIII.

Sicut alterius uxor nec adulterari ab aliquo vel iudicari aut disponi nisi a proprio viro eo

vivente permittitur, sic nec uxor episcopi, que eius ecclesia vel eius parroechia indubitanter a

intelligitur, eo vivente absque eius consilio et voluntate alteri iudicare vel disponere aut eius

concubitu frui, id est eius ordinatione, conceditur. Unde ait apostolus: 'Alligata est uxor legi , b

quamdiu vir eius vivit, eo vero defuncto soluta est a lege viri.' Similiter et sponsa episcopi,

quia sponsa uxorque dicitur ecclesia, illo vivente ei est alligata, eo vero defuncto soluta est, cui

voluerit nubat, tantum in Domino, id est regulariter. Si enim eo vivente alteri nupserit, adultera

iudicabitur. Similiter et ille, si aliam sponte duxerit, adulter estimabitur et communione

privabitur. Cap. XV. Si autem persecutus in sua fuerit ecclesia, fugiendum ei est ad alteram c c

eique sociandum, dicente Domino: 'Si persecuti fuerint vos in unam civitatem , fugiendum d d e e

est in aliam.' Si autem utilitatis causa fuerit mutandus, non per se agat hoc, sed fratribus

invitantibus cum auctoritate huius sancte sedis faciat, non tamen ambitus causa, sed aut

necessitate, ut dictum est, aut utilitate.

a) korr. in uxorem M.

b) legis K.

c) om. CV; Absatz R.

d) vos fuerint C.

e) una civitate KC.

Polycarp 1.10.3

72

3. Anterus papa omnibus episcopis. Cap. II.

Mutationem episcoporum scitote communi utilitate atque necessitate fieri licere, sed non

propria cuiusquam voluntate aut dominatione . Petrus sanctus magister noster et princeps a

apostolorum de Antiochia utilitatis causa est translatus Romam, ut ibidem potius proficere

posset. Eusebius quoque de quadam parva civitate apostolica auctoritate mutatus est in b b

Alexandriam. Similiter Felix de civitate, in qua ordinatus erat electione civium, propter

doctrinam et bonam vitam quam habebat auctoritate huius sancte sedis et communi

episcoporum et ceterorum sacerdotum ac populorum consilio translatus est Ephesum. Non

enim transit de civitate ad civitatem nec transfertur de minori ad maiorem, qui hoc non ambitu c

nec propria voluntate facit, sed aut vi propria sede depulsus aut necessitate coactus aut d

utilitate loci vel populi non superbe, sed humiliter ab aliis translatus est. Nam sicut episcopi

habent potestatem ordinare regulariter episcopos et reliquos sacerdotes, sic quotiens utilitas

aut necessitas exegerit, supradicto modo et mutare et intronizare potestatem habent, non

tamen sine sacrosancte Roman. sedis auctoritate et licentia. Alia etenim est causa utilitatis et e

necessitatis, alia avarici. et presumptionis atque propri. voluntatis.

a) ante correctionem: dominationes M.

b) am Rand nachgetragen M.

c) in C.

d) ante correctionem: pulsus M.

e) Aia M.

Polycarp 1.10.4

73

4. Damasus urbis Rom. episcopus episcopis omnibus.

Eos sacerdotes, qui de ecclesiis ad ecclesias migraverunt, tamdiu a communione nostra

habuimus alienos, quamdiu ad eas redierint civitates, in quibus primum sunt constituti. Quodsi

alius alio transmigrante in locum viventis ordinatus est, tamdiu vacet a sacerdotii dignitate qui a

suam deseruit civitatem, quamdiu successor eius quiescat in Domino.

a) transmigrantem K.

Polycarp 1.10.5

74

5. Leo episcopus urbis Rom. Anastasio Thessalonicensi episcopo. Cap. VIII. a a

Si quis episcopus civitatis sue mediocritate despecta administrationem celebrioris loci ambierit b

et ad maiorem se plebem quacumque ratione transtulerit, a cathedra quidem pellatur aliena,

sed carebit et propria, ut nec illis presideat quos per avariciam concupivit, nec illis quos per c

superbiam sprevit. Suis igitur terminis quisque contentus sit nec supra mensuram iuris sui

affectet augeri.

a) om. R.

b) mediocritatis K.

c) propria mit Lücke K.

Polycarp 1.10.6

75

6. Dilectissimo fratri Benigno archiepiscopo Pelagius secundus episcopus . In epistola II. a a a b b b

Scias, frater dilectissim., aliud esse causam necessitatis et utilitatis et aliud causam c

presumptionis ac propri. voluntatis. Non ergo mutat sedem qui non mutat mentem, id est qui

non causa avarici. aut dominationis aut propri. voluntatis vel sue electionis migrat de civitate

ad civitatem, sed causa necessitatis et utilitatis mutatur. Nam et plurimorum utilitas unius d e

utilitati preferenda est. Aliud est enim mutare et aliud mutari, nam aliud est sponte transire et f g g

aliud est coacte aut necessitate venire. Unde non isti mutant civitates , sed mutantur, qui non h

sponte, sed coacte hoc agunt. Non ergo bene intelligunt ecclesiasticas regulas, qui hoc negant i

causa utilitatis aut necessitatis fieri non posse, quotiens communis necessitas aut utilitas

persuaserit.

a) vor Dilectissimo M.

b) om. KR; [folgt] hier nochmals Titel 10 (mit pape statt Rom. ecclesie) CRV.

c) om. RV.

d) in C.

e) nachgetragen M.

f) utilitatis KC; folgt durchgestrichen vel utilitate M.

g) enim est CRV.

h) civitate M; civitatem K.

i) coacti C.

Polycarp 1.11.1

76

XI. Quod papa duas dioceses uni episcopo committit. a b

1. Gregorius papa Iohanni episcopo. In epistola XXX. in lib. II. c d e c

Postquam hostilis impetas diversarum civitatum ita peccatis facientibus desolavit ecclesias, ut

reparandi eas spes nulla deficiente populo remanserit, maiori valde cura constringimur , f f g

ne defunctis earum sacerdotibus reliquie plebis nullo pastoris moderamine gubernante per h

invia fidei hostis callidi rapiantur, quod absit, insidiis . Huius ergo rei sollicitudine sepe i

commoniti hoc nostro sedit cordi consilium, ut vicinis eas mandaremus pontificibus

gubernandas. Ideoque fraternitati tue curam gubernationemque Trium Tavernensium ecclesie j

previdimus commitendam . Quam tue ecclesie aggregari unirique necesse est, quatenus k

utrarumque ecclesiarum sacerdos recte Christo adiuvatore possis existere queque tibi de eius l

patrimonio vel cleri ordinatione seu promotione vigilanti ac canonica visa fuerint cura m

disponere, quippe ut pontifex proprius liberam habebis ex presenti nostra permissione n

licentiam.

a) Zahl om. KCRV.

b) coepiscopo K.

c)-c) om. R.

d) korr. in XXV oder XXXV M; XXXV K.

e) om. CV.

f) cura valde CV.

g) constringuntur K.

h) -quie korr. M.

i) ante correctionem: insidias C; insidias RV.

j) über die Zeile nachgetragen M.

k) committenda M.

l) adiuvante C; adiutore V.

m) dei K; ante correctionem: clerici R.

n) prius M.

Polycarp 1.12.1

77

XII. De ordinatis in ecclesia Romana et a Romano pontifice . a a

1. Gregorius Heli. presbitero et abbati provinci. Isauri.. In .pistola XXX. lib. V. b c d d d e b

Evangelia autem sicut mandastis transmisimus. Filium vero vestrum Epyfanium mandastis, ut

ad sacrum ordinem proveheremus vobisque retransmitteremus. Sed in uno vos audivimus, in f

altero audire minime potuimus. Diaconus quidem factus est, sed quisquis semel in hac ecclesia

sacrum ordinem acceperit, egrediendi ex ea ulterius licentiam non habet. Si ergo videre vos

non potui, hac ex re consolationem habeo, quia in filio vestro requiesco. g

a) pontifice R. CV.

b)-b) om. CV.

c) abbate R.

d) om. R.

e) lib. V. om. KR.

f) über der Zeile nachgetragn M.

g) consolatione M.

Polycarp 1.12.2

78

2. Gregorius Petro episcopo Corsic.. In epistola I. lib. VIII. a b b

Vestra fraternitas petiit, ut sibi episcopum in ecclesia, que non longe ab eodem monte est , c

facere debeat. Quod omnino letanter accepi, quia quantum vicina fuerit, tantum prodesse d

animabus illic consistentibus amplius poterit. Latorem vero presentium pro intercessione e

sanctitatis vestre accolitum fecimus, quem ad obsequia tua retransmisimus, ut si in lucrandis

animabus amplius servierit, proficere amplius possit. f

a) davor Titel 13 V.

b)-b) om. CV.

c) davor ein Buchstabe getilgt M.

d) tandum M.

e) confitentibus RV.

f) über der Zeile nachgetragen M.

Polycarp 1.13.1

79

XIII. Ubi apostolica sedes consecrationes ordinationes et dispositiones patrare antiquitus a b b b

consuevit.

1. Iohannes episcopus commonitorium Paulo episcopo fungenti legatione in Germaniam et

Pannoniam, inter cetera.

Nam non solum intra Italiam ac c.teras Hesperie provincias, verum etiam intra totius Illirici c d e

fines consecrationes ordinationes et dispositiones apostolica sedes patrare antiquitus

consuevit, sicut nonnulle res gest. et conscriptiones synodales demonstrant atque ipsarum

quoque plurima ecclesiarum in his positarum monimenta demostrant. Et infra: Porro si de

annorum numero forte causatur, sciat quia inter christianos et eos, qui unius fidei sunt, f g b

numerus certus affixus est. Ceterum ubi paganorum et incredulorum furor in causa est, i

quantalibet pretereant tempora, iuri non preiudicat ecclesiarum, que corporalia nescientes j

arma solum Dominum et propugnatorem suum, quando ei placuerit misereri, patienter

expectant. Verum si annorum prolixitas in talibus impedit, ergo Deus ipse reprehendendus est, k

qui post CCCC et XXX annos filios Israel de durissima servitute Pharaonis et fornace ferreal

liberavit. Sed ipse per se redemptor hominum genus post tot annorum milia de inferni claustris

eripuit.

a) dieser Titel schon vor I 12,2 V.

b) disputationes ordinare C; disputationes ordicione V.

c) hac MV.

d) ante correctionem: Heperie M.

e) folgt et K; dasselbe getilgt M.

f) ante correctionem: fonte M.

g) qui K.

h) ante correctionem: unis M.

i) Ceterorum M.

j) quam talibus K.

k) folgt getilgt et M; Unde K.

l) ante correctionem: ferream M.

Polycarp 1.14.1

80

XIV. De novis ecclesiis non consecrandis sine auctoritate pap..

1. Pelagius . a

Precepta synodalia, que ante paucos menses de sede nostra ad provinciam sunt directa, et

antiquis canonibus consentiunt et ea que minus esse probantur addidimus; et in utraque parte b

constat sine summi pontificis auctoritate ecclesiam noviter conditam non posse dedicari.

Teque ex hac basilica, que taliter fuerat ad cultum processionis adducta, suspendisse missas

putamus comprobabiliter. Sed quia devotus locus non debet a ministeriorum gratia diu vacuus c

permanere, frater karissime, eorum martirum nomine, quorum relatio continet auctoritatis

nostr. suscepta serie, consecrabis, ut populorum frequentatio, quam illic avide convenire

mandasti, servatis regulis ecclesiasticis et canonibus integrum habeat firmata religione d

conventum.

a) Gelagius K; ante correctionem: Gelagius C; korr. V.

b) inin MR.

c) putavimus C.

d) -beat korr. M; habet K.

Polycarp 1.14.2

81

2. Gregorius Iohanni subdiacono . In epistola XVIII. lib. XIII. a a

Lator presentium Iohannes frater et coepiscopus noster indicavit nobis, quod quidam

Exuperantius episcopus ausu temerario in diocesi ipsius oratorium construxit eumque sine b

precepti auctoritate contra morem presumpserit dedicare missasque illic publicas celebrare non

metuit. Quam rem cum summa te celeritate ac districtione convenit emendare nec ulterius tale

aliquid attemptari permittere.

a) hinter lib. XIII. CV.

b) korr. in idque M.

Polycarp 1.15.1

82

XV. Quod papa non per se, sed per legatos provincialibus conciliis soleat interesse et a

auctoritas eius est in illo, cui vices suas comittit.

1. Leo papa ad Pulcheriam augustam.

Nam illud, quod pietas ipsius me credidit debere interesse concilio, etiam si secundum aliquod

precedens exigeretur exemplum, nunc tamen nequaquam posset impleri, quia rerum

presentium nimis incerta conditio a tante urbis populis me abesse non sineret et in

desperationem animi tumultuantium mitterentur, si per occasionem cause ecclesiastice b

viderent patriam et apostolicam sedem me velle deserere. Quia igitur ad publicam utilitatem

pertinuisse cognoscitis, ut salva clementiæ vestræ venia caritati me et precibus civium non

negarem , in his fratribus meis, quos vice mea misi, me quoque adesse cum ceteris, qui c

affuerunt, estimate.

a) Zahl om. KR; XII. am Rand K.

b) über der Zeile nachgetragen M.

c) scheint ante correctionem: negare M.

Polycarp 1.15.2

83

2. Gregorius universis episcopis per Siciliam constitutis . Epistola I. lib. I. a b c

Valde necessarium esse perspeximus ut, sicut decessorum nostrorum fuit iudicium, ita uni

eidemque person. omnia committamus, et ut nos presentes esse non possumus, nostra per d

eum cui precipimus representetur auctoritas. Quamobrem Petro subdiacono sedis nostr. intra

provinciam Siciliam vices nostras Deo auxiliante commisimus. Nec enim de eius actibus

dubitare possumus, cui Deo auxiliante totum nostr. ecclesie noscimur patrimonium

commisisse.

a) om. CV.

b) om. C; folgt In R.

c) folgt in M; om. R.

d) ubi CRV.

Polycarp 1.16.1

84

XVI. Nullum concilium esse firmum sine auctoritate pap.. a

1. Marcellus. Cap. X. b b

Vos licet corpora nostra possitis occidere, animas tamen non potestis interficere nec gradus c

divinitus collatos potestis auferre . Synodos ergo absque huius sancte sedis auctoritate d

episcoporum, quamquam episcopos possitis congregare, non potestis regulariter facere neque e

ullum episcopum, qui hanc appellaverit apostolicam sedem, dampnare, antequam hinc f f

sententia finitiva procedat.

a) XIII K; Titel 16 erst vor I 16,2, stattdessen hier Sinodus sine auctoritate R. p. non fieri.

CV.

b) om. CV.

c) occidere M; ante correctionem: occidere K.

d) interficere M.

e) fecere K.

f) apostolicam appellaverit C.

Polycarp 1.16.2

85

2. Iulius sancte Roman. et apostolice ecclesie episcopus orientalibus episcopis . a b

Regula vestra nullas habet vires nec habere poterit, quoniam nec ab orthodoxis episcopis hoc

concilium actum est nec Roman. ecclesie legatio interfuit, canonibus precipientibus sine eiusc

auctoritate concilia fieri non debere. Nec ullum ratum est aut erit umquam concilium, quod

eius non fuerit fultum auctoritate.

a) davor Titel 16 C; Titel 17 V.

b) Rubrik In epistola XI. R.

c) über der Zeile nachgetragen M.

Polycarp 1.16.3

86

3. Iulius papa orientalibus episcopis. In epistola XI. a b b b

Vellem enim vos magis ad iam dictam canonicam convenire vocationem, ut coram universali

concilio redderetis rationem, cur synodum ad statum ecclesiarum et fratrum in Antiochiam c e d

subvertendum et Niceni magni concilii destructionem fecistis aut cur nobis inconsultis e e

episcopos in eam convocatis , ad quam nec Maximus Ierosolimitanus venit nec nostra interfuit f

legatio, canonibus quippe in Nicena synodo iubentibus non debere preter sententiam Romani

pontificis ullo modo concilia celebrari nec episcopos dampnari, aut cur in predictorum locum

fratrum alios adulteros posuistis, antequam p.nes nos aut nostros apocrisiarios eorum causa

canonice esset examinata finemque perciperet rectum.

a) davor Titel 17 C; dasselbe am Rand R; Titel 16 V.

b) om. CV.

c) ecclesiarum statum CV.

d) Antiochia C.

e) fecistis destructionem CRV.

f) convocastis CRV.

Polycarp 1.16.4

87

4. Idem.

Quibus ita gestis scripsi vobis et omnibus qui in Antiochia contra apostolicam canonicamque

regulam nobis inconsultis fueratis congregati, arguens vos primum de iniuriis litterarum,

deinde cur Athanasium suosque consecratores ad vestrum concilium convocassetis, canonibus

scilicet precipientibus nichil extra Romanum decerni pontificem, cui hec et maiora ecclesiarum

negotia tam ab ipso Domino quam ab omnibus universorum conciliorum patribus speciali sunt,

ut iam dictum est, privilegio contradicta . Vobis quidem refugientibus et ad concilium totiens a

convocatis adesse nolentibus, illis vero in sua reclamatione et iusta ratione persistentibus,

vestraque cognoscentes crimina et illorum iustam examinantes rationem omnesque eos Niceno

concilio comperientes et nostris apostolicis iussionibus obtemperantes, visum est nobis ac

universo concilio, ut nos divinis preceptis et apostolicis monitis informati, qui pro omnium

ecclesiarum statu impigro vigilare debemus affectu, si quicquam reprehensione usquam

invenitur obnoxium, celeri sollicitudine aut ab ignoranti. imperitia aut a presumptionis b

usurpatione revocemus. His taliter consideratis atque decretis, tamquam omnium curam

gerentes propter sedis propri. dignitatem suscepimus eos in communionem singulisque cum

suis auctoritate huius sancte sedis rebus proprias reddidimus ecclesias, quoniam huic sancte c

sedis rebus propter pravorum hominum insidias ipso Domino instituente et sanctis eorumque d e

successoribus per singula roborantibus concilia hoc semper licuit licebitque Domino auxiliante f

imperpetuum. Unde qui se scit aliis esse prepositum, non moleste ferat aliquem sibi esse g

prelatum, sed obtemperantiam, quam ab aliis requirit, gratis et ipse dependat. Quapropter

increpando vobis scribo, quia non recte tractastis viros inculpatos et a nobis minime

examinatos, de suis ecclesiis communione privatos pellentes et ecclesiastice discipline iniuriam

irrogantes constitutaque Niceni concilii minime servantes talia indisciplinat. agere non

formidastis. Iccirco quoniam dudum venire vocati renuistis, modo ad certum diem, id est XV

k. novembris vos iterum regulariter litteris missisque evocamus, ut coram vobis ostendamus

nos iustam in eos protulisse sententiam et de cetero non talia esse passuros. Est etenim in

antiquis ecclesie statutis decretum, ut qui aliena invadit, non exeat impunitus, sed cum

multiplicatione restituat. Unde in evangelio scriptum est: 'Quodsi aliquid defraudavi, reddo

quadruplum.' In lege quoque cautum est: 'Maledictus omnis qui transfert terminos proximi sui,

et dicit omnis populus: Amen.' Quare miror vos tam audaces esse et tam impudenter egisse et

terminos ac iura beati Petri apostolorum principis invasisse. Sui enim, ut paulo superius

prelibatum est, iuris erat, ut absque sedis auctoritate nullus deberet aut concilia celebrare aut h i i

episcopos ad synodum convocare vel eos damnare aut propriis pellere sedibus aut alios in

eorum loco ordinare, que omnia vos temerare non timuistis. Quid, rogo, est aliud talis

presumptio, nisi quod apostolorum suorumque successorum decreta transgredi et

maledictionem superius comprehensam, in lege scilicet cautam, quam omnis populus uno ore

consonaque responsione per Amen, id est Fiat, confirmavit, suscipere non timuistis? Nam ut

reor talibus transgressionum funiculis constricti nostrum, ne vestra proderentur flagitia,

examen declinastis et ad sepedictam vocationem venire distulistis. Sane manifestum est suum

eos confiteri crimen, quotiens evocati absque inevitabili causa venire distulerint et purgandi se

voluntate non utuntur.

a) contradita KCR; folgt vel concessa CV.

b) Endung korr. M.

c) ante correctionem: reddimus M; reddimus CV.

d) korr. in sedi C; sedi R.

e) om. KRV.

f) roboantibus C.

g) eher soit M.

h) folgt huius K.

i) celebrare concilia CV.

Polycarp 1.16.5

88

5. Gelasius papa episcopis per Dardaniam constitutis . a

Confidimus quod nullus iam veraciter christianus ignoret uniuscuiusque synodi constitutum,

quod universalis ecclesie probavit assensus, nullam magis obsequi sedem pre ceteris oportere

quam primam, que et unamquamque synodum sua auctoritate confirmat et continuata

moderatione custodit.

a) om. CV.

Polycarp 1.16.6

89

6. Symachus.

Beatissimi atque apostolici viri pap. urbis Rom., que est caput omnium ecclesiarum, precepta

habemus pre manibus, quibus precipere dignatus est eius apostolatus, ut Dioscorus a

Alexandrinorum episcopus non sedeat in concilio, sed audiendus intromittatur. Quod nos

observare necesse est. Si ergo precipit vestra magnificentia, aut ille egrediatur aut nos

exibimus. Et paulo post: Iudicii sui necesse est eum dare rationem, quia cum nec personam b c c

iudicandi surrepserit, et synodum ausus est facere sine auctoritate sedis apostolice, quod

numquam rite factum est nec fieri licuit . d d d

a) et, darüber vel ut M; ut et C.

b) qui CV.

c) durch Unterpunktung getilgt C.

d) om. M.

Polycarp 1.16.7

90

7. Dilectissimis fratribus universis episcopis, qui inlicita vocatione Iohannis

Constantinopolitani episcopi ad synodum Constantinopolim convenerunt, secundus a a b

Pelagius . In .pistola prima. b

Relatum est apud apostolicam sedem Iohannem Constantinopolitanum episcopum universalem

se scribere vosque ex hac sua presumptione ad synodum convocare generalem, cum

generalium synodorum convocandi auctoritas apostolice beati Petri sedi singulari privilegio sit c

tradita et nulla umquam synodus rata esse legatur, que apostolica auctoritate non fuerit fulta.

Quapropter quicquid in predicto vestro conventiculo, quia synodus taliter presumpta esse non

potuit, statuistis, ex auctoritate sancti Petri apostolorum principis et domini salvatoris voce,

qua beato Petro potestatem ligandi et solvendi ipse salvator dedit, que et in successores eius d e

indubitanter transiit, precipio omnia, que ibi statuistis vana et cassa esse, ita ut deinceps

numquam appareant nec mutilentur. Ait enim ipse salvator beato Petro, sicut ipse per se f

veritas loquitur dicens: 'Qu.cumque ligaveris super terram, erunt ligata et in c.lis , et g h i

quecumque solveris super terram, erunt soluta et in c.lis.' Multis denuo apostolicis et j k l

canonicis atque ecclesiasticis instruimur regulis non debere absque sententia Romani pontificis

concilia celebrari. Quapropter, ut iam dictum est, recte non concilium, sed vestrum

conventiculum vel conciliabulum cassatur, et quicquid in eo actum est, irritum habeatur et

vacuum. Vos quoque deinceps videte , ut nullius hortatu talia presumatis, si apostolice sedis m

communione carere non vultis. Si vero in qualibet provincia orte fuerint questiones et inter

ipsius provinci. episcopos discrepare ceperit ratio atque inter ipsos dissidentes non conveniat,

ad maiorem tunc sedem referantur, et si illic facile et iuste non discernuntur, ubi fuerit synodus

regulariter congregata, canonic. et iuste iudicentur. Maiores vero difficilioresque questiones,

ut sancta synodus statuit et beata consuetudo exigit, ad sedem apostolicam semper referantur.

a)-a) om. RV.

b) Pelagius II. CR; nur Pelagius V

c) ante correctionem: sede M.

d) eher quia M.

e) etiam CRV.

f) ipsa K.

g) am Rand nachgetragen M.

h) ante correctionem: soluta, das Folgende bis soluta om. R.

i) c.lo CV.

j) quodcumque MK.

k) erit MK.

l) solutum K.

m) om. K.

Polycarp 1.16.8

91

8. Pelagius secundus papa.

Synodorum congregandarum auctoritas apostolice sedi privata commissa est potestate, nec

ullam synodum generalem ratam esse legimus, que eius non fuerit auctoritate congregata vel a

fulta. Hec auctoritas testatur canonica, hec hystoria ecclesiastica roborat, hec sancti patres

confirmant.

a) fuerat CV.

Polycarp 1.16.9

92

9.

Istud est quod a vobis poposcimus et nunc iterum postulamus, ut Paulinum Aquileiensem

pseudoepiscopum et illum Mediolanensem episcopum ad clementissimum principem sub digna

custodia dirigatis, ut et iste, qui episcopus esse nullatenus potest, quia contra omnem

canonicam consuetudinem factus est, alios ultra non perdat et ille, qui contra morem antiquum

eum ordinare presumpsit, debit. canonibus vindict. subiaceat.

Sed nec licuit aliquando nec licebit particularem synodum congregari, sed quotiens aliqua de

universali synodo aliquibus dubitatio nascitur, ad recipiendam de eo, quod non intelligunt, a

rationem aut sponte hi, qui salutem anime sue desiderant, ad apostolicam sedem pro

percipienda ratione conveniant aut, si forte, sicut de talibus scriptum est: 'Peccator, cum b

venerit in profundum malorum, contempnit', ita obstinati et contumaces extiterint, ut doceri

non velint, eos ab eisdem apostolicis sedibus aut atrahi ad salutem quoquomodo necesse est c

aut, ne aliorum perditio esse possint, secundum canones per seculares opprimi potestates . d e

a) über der Zeile nachgetragen M.

b) -ut korr. M.

c) atthrai C.

d) korr. in secularem M.

e) potestatem M.

Polycarp 1.17.1

93

XVII. Ut dubi. et maiores caus. ad apostolicam sedem referantur . a b b c c d

1. Anacletus servus Christi in sede apostolica Domino serviens omnibus episcopis et c.teris

cunctis fidelibus , qui coequalem vobiscum sunt sortiti fidem, gratia vobis et pax atque e e

consolatio multiplicetur. Cap. XVII. f f

Si difficiliores orte fuerint questiones aut episcoporum vel maiorum iudicia aut maiores caus.

fuerint, ad sedem apostolicam, si appellatum fuerit, referantur, quoniam hoc apostoli iusserunt

iussione salvatoris, ut maiores et difficiliores questiones semper ad sedem apostolicam g

deferantur, super quam Christus universam construxit ecclesiam dicente ipso ad beatum h

principem apostolorum Petrum: 'Tu es, inquit, Petrus et super hanc petram h.dificabo

ecclesiam meam' . i

a) XIIII K; Zahl om. CV.

b) om. CV.

c) sedem apostolicam CV.

d) perferantur CV.

e) fidelibus cunctis C.

f) om. CRV.

g) diffitiliores M.

h) ante correctionem: dicendo M; dicendo K.

i) folgt von Hand saec. XV et reliqua M.

Polycarp 1.17.2

94

2. Yginus.

Dei ordinatione taliter ordinatum esse credimus, ne omnes posteri eorum cuncta sibi a

vendicarent, sed semper maiores caus., sicut sunt episcoporum et potiorum cur. negotiorum,

ad unam beati principis apostolorum Petri sedem confluerent, ut inde suscipiant finem b c

iuditiorum, unde acceperunt initium institutionum, ne quandoque a suo discreparent capite.

a) De CV.

b) folgt Petri MV.

c) ausradiert M; om. V.

Polycarp 1.17.3

95

3. Dilectissimo fratri Benigno episcopo Felix primus coepiscopus in Domino salutem. Cap. a a

XVII.

Semper dubia et maiora negotia terminum ab hac sancta sede a tempore apostolorum, qui b

eam suis documentis instruxerunt, accipere consueverunt. Et ideo tu recte fecisti, quod huius

sancte sedis consultis te ceterosque firmari et instrui voluisti.

a) ante correctionem: Dilectissimis fratribus M.

b) über der Zeile nachgetragen M.

Polycarp 1.17.4

96

4. Dilectissimis fratribus universis episcopis per Antiochenam constitutis Marcellus. Cap. I.

Rogamus vos, fratres dilectissimi, ut non aliud doceatis neque sentiatis, quam quod a beato

Petro apostolo et reliquis apostolis et patribus accepistis. Ipse enim est caput totius ecclesie,

cui ait Dominus: 'Tu es Petrus et super hanc petram h.dificabo ecclesiam meam.' Eius enim

sedes primitus apud vos fuit, que postea iubente Domino Romam translata est, cui a

amminiculante gratia divina hodierna presidemus die. Cap. II. Si vestra vero Antiochena, que b b

olim prima erat, Roman. cessit sedi, nulla est, que eius non sit subiecta ditioni. Nec ab eius

dispositione vos deviare oportet, ad quam cuncta maiora ecclesiastica negotia divina

disponente gratia iussa sunt referenda, ut ab ea regulariter disponantur, a qua sumpsere

principia.

a) ante correctionem: aput M.

b) am Rand MK; om. CV; Absatz R.

Polycarp 1.17.5

97

5. Venerabilibus fratribus universis orientalibus episcopis Iulius. a a

Prim. sedis ecclesie convocandarum generalium synodorum iura et iuditia episcoporum

singulari privilegio evangelicis et apostolicis atque canonicis concessa sunt institutis, quia b

semper maiores caus. ad sedem apostolicam multis auctoritatibus referre precepte sunt, nec

ullo modo potest maior a minore iudicari . c

a) ante correctionem: orientalis M.

b) -que übergeschrieben M.

c) benedicere, dann übergeschrieben vel iudicari M.

Polycarp 1.17.6

98

6. Dilectissimo fratri Felici episcopo Gaius salutem. Cap. VII.

Sicut a patribus nostris institutum est, sic quoque et nos fieri decrevimus, scilicet ut a

qu.cumque difficiles questiones per singulas provintias exorte fuerint, semper ad sedem

apostolicam referantur.

a) sanctis K.

Polycarp 1.17.7

99

7. Leo Anastasio episcopo Thessalonicensi . Cap. VII. a a a b b

Si forte inter ipsos, qui presunt, de maioribus, quod absit, peccatis causa nascitur, que c d

comprovinciali nequeat examine diffiniri, fraternitatem tuam de totius negotii qualitate e f

metropolitanus curabit instruere. Et si coram positis partibus nec tuo fuerit res sopita iudicio, g

ad nostram cognitionem, quicquid illud est, transferatur.

a) am Rand CRV.

b) om. R.

c) ante correctionem: que M.

d) ante correctionem: peccatum M.

e) comprovincialibus M.

f) qualitatem M.

g) patribus K.

Polycarp 1.17.8

100

8. Idem. Cap. XI. a a

Si in eo, quod cum fratribus tractandum finiendumve credideris, diversa eorum fuerit a tua

voluntate sententia, ad nos omnia sub gestorum testificatione referantur, ut remotis

ambiguitatibus , quid Deo placeat, decernatur. Ad hunc enim finem omnem affectum nostrum b c d

curamque dirigimus, ut quod ad unitatem concordie et quod ad custodiam pertinet discipline, e

nulla dissensione violetur , nulla desidia neglegatur. f

a) om. R.

b) ante correctionem: ambiguitatis MK.

c) korr. in de eo C; de eo K.

d) ante correctionem: huc M.

e) über der Zeile nachgetragen M; om. K.

f) om. K.

Polycarp 1.17.9

101

9. Leo episcopus universis episcopis per Cesaream Mauritaniam constitutis in Domino a

salutem.

Si que emerserint caus., que ad statum ecclesiarum et ad concordiam pertineant sacerdotum,

illic sub timore Domini volumus ventilentur et de componendis atque compositis omnibus ad b

nos relatio plena mittatur , ut ea, que iuxta ecclesiasticum morem iust. et rationabiliter fuerint c d

definita, nostra quoque sententia roborentur.

a) ante correctionem: Maritaniam M.

b) ventiletur K.

c) ante correctionem: relatione M.

d) eher mutatur M.

Polycarp 1.17.10

102

10. Gregorius.

Fratres, ut honor ecclesiasticus nostris diebus non evacuetur nec umquam Romana, que a a b

instituente Domino caput est omnium ecclesiarum, privilegiis suis umquam careat aut

expolietur, maiores vero et difficiliores questiones, ut sancta synodus statuit et beata c d

consuetudo exigit, ad sedem apostolicam semper referantur. Ceterum sanctorum patrum

statuta sequentes synodali auctoritate omnes, qui adversus patres armantur, ut patrum

invasores et mactatores infames esse censemus.

a) diebus nostris K.

b) korr. in ecclesia C.

c) om. CV.

d) diffitiliores M.

Polycarp 1.18.1

103

XVIII. De papa et apostolica sede non iudicandis nec contristandis. a

1. Clemens. Cap. XVII. b b

Sed et vos, fratres karissimi et conservi mei, huic, qui presidet vobis ad veritatem docendam,

in omnibus ob.dite, scientes quod , si quis hunc contristaverit, Christum, qui ei credidit c

cathedram, non recipiet, et qui Christum non susceperit, nec Deum patrem suscepisse

iudicabitur, et ideo nec ipse suscipietur in regno celorum. d

a) neque CV.

b) om. CRV; Cap. XV K.

c) quia M.

d) suscipiatur korr. R.

Polycarp 1.18.2

104

2. Idem. In eodem capitulo . a a a

Si ipse inimicus est alicui pro actibus suis, vos nolite expectare, ut ipse vobis dicat. Cum illo

nolite amici esse, sed prudenter observare debetis et voluntati eius absque communicatione

obsecundare et avertere vos ab eo, cui ipsum sentitis adversum, sed nec loqui his, quibus ipse

non loquitur.

a) om. nur capitulo K; om. CV.

Polycarp 1.18.3

105

3. Evaristus.

His et aliis fulti quam pluribus argumentis, vitantes hominum perditionem cum omnibus huius

sancte sedis, quam Dominus caput totius ecclesie esse constituit, membris talia fieri

prohibemus, ne confundatur populus Domini in eternum. Nam et a predecessoribus nostris a a b

inhibitum legimus, ut nemo contristet doctorem neque accusationem adversus eum suscipiat.

Ipse namque princeps apostolorum in ordinatione beati Clementis populum instruens ait: c

Quicumque contristaverit doctorem veritatis, peccat in Christum et patrem omnium exacerbatb

Deum, propter quod et vita carebit. Et doctor gencium inquit: Si preoccupatus fuerit homo in

aliquo delicto, vos qui spirituales estis, sustentate illum in spiritu lenitatis. Considerans te

ipsum, ne et tu tempteris. Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi.

a) quod decessores C; aput decessoribus V.

b) nostros C.

c) über der Zeile nachgetragen M.

d) ante correctionem: exarcerbat C; exarcebat R; exarcerbat V.

Polycarp 1.18.4

106

4. Gelasius Fausto magistro.

Achatius non fuit novi vel proprii inventor erroris, ut in eum nova scita preciderent , sed alieno a

facinori suam communionem emiscuit. Itaque necesse est, ut in illam recideret iusta lance

sententiam, quam cum suis successoribus per convenientiam synodalem susceperat auctor b

erroris. Nobis opponunt canones, dum nesciunt quid loquantur. Contra quos hoc ipsi venire se c

produnt, quod prim. sedi sana rectaque suadenti parere fugiunt. Ipsi sunt canones, qui

appellationes totius ecclesie ad huius sedis examen voluere deferri, ab ipsa vero nusquam

prorsus appellari debere sanxerunt. Ac per hoc illam de tota ecclesia iudicare, ipsam ad nullius d

commeare iudicium, nec de eius umquam preceperunt iudicio iudicare sententiam, que illius

constituerunt oportere dissolvi, cuius potius sequenda decreta mandarunt. In hac ipsa causa e f f

Tymotheus Alexandrinus et Petrus Antiocenus, Petrus, Paulus, Iohannes et ceteri non solum

unus, sed plures utique nomen sacerdotii preferentes sola sedis apostolice sunt auctoritate

deiecti. Cuius rei testis etiam ipse docetur Achatius, qui preceptionis huius extitit exsecutor. g

Quod utique sicut apostolicam sedem iuxta formam synodicam fecisse manifestum est, sic

neminem resultare potuisse certissimum est. h

a) precaderent M; precederent K; prescederent C; korr. in precederent R; precideret V.

b) om. CV.

c) folgt übergeschrieben in C.

d) folgt vero CR; davor vero V.

e) folgt durchgestrichen sententiam C.

f) potuisse quedam MK.

g) ante correctionem: testes M.

h) über der Zeile nachgetragen M.

Polycarp 1.18.5

107

5. Symachus residens in synodo dixit.

Aliorum hominum Deus causas voluit per homines terminare , sedis istius presulum suo sine a b

qu.stione reservavit arbitrio. Voluit beati Petri apostoli successores c.lo tantum debere

innocentiam et subtilissimi discussoris indagini inviolatam habere conscientiam. Nolite c

estimare eas animas de inquisitoribus non habere formidinem, quas Deus pre ceteris suo

reservavit examini. Non habet apud illum reus de allegationis nitore subsidium, quando

ipsorum factorum utitur teste quo iudice. Dicas forsitan omnium animarum talis erit in illa

disceptatione iudicium vel conditio . Replicabo uni dictum: 'Tu es Petrus et super hanc d d d

petram h.dificabo ecclesiam meam, et quecumque solveris super terram, erunt soluta et in e

c.lo.' Et rursum sanctorum voce pontificum dignitatem sedis eius factam toto orbe

venerabilem, dum illi quicquid fidelium est, ubique submittitur, dum totius corporis caput esse f

designatur. De qua mihi videtur dictum per prophetam: Si hec humiliatur, ad cuius fugietis

auxilium et ubi relinquetis gloriam vestram?

a) causam C.

b) terminari C.

c) ante correctionem: dissoris M.

d) vel conditio übergeschrieben K; iudicium vel om. CRV.

e) om. RV.

f) ibique CV.

Polycarp 1.18.6

108

6. Innocentius.

Quotiens fidei ratione ventilatur, arbitror omnes fratres et coepiscopos nostros non nisi ad a

Petrum, id est sui nominis et honoris auctorem referre debere, veluti nunc retulit vestra

dilectio, quod per totum mundum possit ecclesiis omnibus prodesse. b

a) korr. in ratio R.

b) mun K.

Polycarp 1.18.7

109

7. Silvester papa in synodo residens ait . a a

Nemo iudicabit primam sedem iusticiam temperare desiderantem. Neque enim ab augusto

neque ab omni clero neque a regibus neque a populo iudex iudicabitur.

a)-a) om. nur ait KR; om. V.

Polycarp 1.18.8

110

8. Antherus, Cap. V. a a

Facta subditorum iudicantur a nobis, nostra vero iudicantur a Domino. Deteriores sunt, qui

vitam moresque bonorum corrumpunt, his qui substantias aliorum prediaque diripiunt.

a) om. K.

Polycarp 1.18.9

111

9. Nicholaus papa omnibus episcopis. a

Nemini est de sedis apostolice iudicio iudicare aut illius sententiam retractare permissum, b c

videlicet propter Roman. ecclesie primatum Christi munere in beato Petro apostolo divinitus

collocatum . d

a) davor Titel 19 durchgestrichen C.

b) om., ein Buchstabe fortradiert C; a V.

c) korr. in iudicia C.

d) korr. in collatum CR; collatum V.

Polycarp 1.19.1

112

XIX. Quod non sit sentiendum contra Romanam ecclesiam, et de obedientia ei debita. a

1. Yginus papa. Cap. VI. b b

Alieni erroris societate maculatum vel a sui propositi tramite recedentem vel apostolice sedis c

iussionibus inobedientem suscipere non possumus nec impedire recte credentes vel sanctorum

patrum iussionibus obtemperantes permittimus, quia inter fideles et infideles magna debet esse

discretio.

a) Zahl om. KR.

b) om. KRV; Cap. XI. C.

c) recedentem V.

Polycarp 1.19.2

113

2. Calystus archiepiscopus ecclesie catholic. urbis Rom. omnibus episcopis salutem. Cap. II. a a

Non decet a capite membra dissidere, sed iuxta sacre scriptur. testimonium omnia membra

caput sequantur. Nulli vero dubium est, quod apostolica ecclesia mater sit omnium

ecclesiarum, a cuius vos regulis nullatenus convenit deviare. Et sicut filius venit ministrare et b b

facere voluntatem patris, sic et vos voluntatem implete vestre matris, que est ecclesia, cuius

caput, ut predictum est, Romana existit ecclesia. c

Quicquid ergo sine discretione iustici. contra huius disciplinam actum fuerit, ratum habere d e

nulla ratio permittit.

a) om. K.

b) om. CRV.

c) extitit CRV.

d) eius CV.

e) haberi R.

Polycarp 1.19.3

114

3. Iulius venerabilibus fratribus universis orientalibus. Cap. VIIII. a b

Inter beatissimos apostolos in similitudine fuit quedam discretio potestatis, et cum omnium c

par esset electio, uni tantum datum est, ut ceteris premineret. De qua forma episcoporum d d

qu.dam est orta distinctio et magna ordinatione previsum est, ne omnes sibi omnia vindicarent,

sed essent in singulis provinciis singuli, quorum inter fratres haberetur prima sententia, et

rursum quidam in maioribus urbibus constituti sollicitudinem eius susciperent ampliorem, per

quos ad unam beati Petri sedem universalis ecclesie cura conflueret et nichil usquam a suo

capite dissideret. Qui ergo scit se quibusdam prepositum, non moleste ferat aliquem sibi esse

prelatum, sed obedientiam, quam exigit, etiam ipse dependat. Nolite itaque errare, fratres mei,

doctrinis variis et peregrinis nolite abduci; et instituta apostolorum et apostolicorum virorum e

canonesque habetis. His fruimini, ut freti contra cuncta inimicorum iacula persistere valeatis. f

Satis enim indignum est quemquam vel pontificum vel ordinum subsequentium hanc regulam

refutare, quam beati Petri sedem et sequi videat et docere. Multum convenit, ut totum corpus

ecclesie in hac sibi observatione concordet, que inde auctoritatem habet, ubi Dominus ecclesie

totius posuit principatum.

a) erst hinter orientalibus K; am Rand V.

b) Capitula C.

c) similitudinem CV.

d) tamen datum KR; datum tantum CV.

e) extraneis CRV.

f) cunctarum M.

Polycarp 1.19.4

115

4. Dilectissimis ubique catholicis ecclesie comministris Fabianus in Domino salutem. Cap. I.

Divinis preceptis et apostolicis ammonemur institutis, ut pro cunctarum ecclesiarum statu

impigro vigilemus affectu. Vnde consequens est debere vos scire, que apud Romanam in sacro

ritu aguntur ecclesiam, ut eius sequentes exempla eius veri filii inveniamini, que vestra est

mater vocata.

Polycarp 1.19.5

116

5. Damasus . Cap. XXIII. a b b

Huic sedi concessa nullus usurpare sine eius consultu presumat, qui non vult honore c

ecclesiastico indignus aut contemptor iudicari.

a) folgt papa CRV.

b) Cap. XIII K; am Rand, eher zum nächsten Kapitel gehörig R.

c) consulto C; consulta (?) RV.

Polycarp 1.19.6

117

6. Agatho papa omnibus episcopis.

Sic omnes apostolice sedis sanctiones accipiende sunt tamquam ipsius divini Petri voce

firmate.

Polycarp 1.19.7

118

7. Innocentius Decentio episcopo. In epistola I. a a a

Quis enim nesciat aut non avertat id, quod a principe apostolorum Petro Romane ecclesie

traditum est ac nuncusque custoditur, ab omnibus debere servari nec superduci aut introduci

aliquid, quod auctoritatem non habeat , aut aliunde accipere videatur exemplum, presertim b

cum sit manifestum in omnem Italiam, Gallias, Hispanias et Africam atque Siciliam insulasque

interiacentes nullum instituisse ecclesias nisi eos, quos venerabilis apostolus Petrus aut c c

successores eius constituerunt sacerdotes. Aut legant, si in his provinciis alius apostolus

invenitur aut legitur docuisse. Quod si non legunt, quia nusquam inveniunt, oportet eos hoc d

sequi, quod ecclesia Romana custodit, a qua principium accepisse non dubium est, ne dum ae

peregrinis sermonibus student, caput institutionum videantur ommittere. Sep. dilectionem

tuam ad urbem venisse ac nobiscum in ecclesia convenisse non dubium est et, quem morem vel

in consecrandis misteriis vel ceteris agendis archanis teneat, cognovisse. Quod sufficere

arbitrarer ad informationem ecclesie tue vel reformationem, si precessores tui minus aliquid f

aut aliter tenuerint, satis certum haberem, nisi de aliquibus consulendos nos esse duxisset . g

Quibus iccirco respondemus, non quod te aliqua ignorare credamus, sed ut maiori auctoritate

vel tuos instituas vel, si qui a Roman. ecclesie institutionibus errant, aut commoneas aut h

indicare non differas, ut scire valeamus, qui sint, qui aut novitates inducunt aut alterius i j

ecclesie quam Roman. existimant consuetudinem esse servandam.

a) om. R.

b) habet K.

c) Petrus apostolus CV.

d) Qui K.

e) om. CRV.

f) predecessores C; korr. in predecessores R.

g) duxerit K; duxissent C; duxisse V.

h) quis R.

i) iudicare KC.

j) altius M.

Polycarp 1.19.8

119

8. Leo.

Hoc vestre indicimus caritati, ut ab apostolicis institutis nullo ulterius recedatis excessu, quia

inultum post hec esse non poterit, si quisquam apostolicas regulas in aliquo crediderit

neglegendas.

Polycarp 1.19.9

120

9. Gelasius.

Quo ausu, qua temeritate rescribis te ad Ravennam properare proficisci, cum canones

precipiant evidenter nullum omnino pontificum nisi nobis ante iussis atque consultis ad a

comitatum se debere contendere? Quod cum longevi vel etate vel honore pontifices, id est

Pistoriensis, Lucensis et Fesulanus nuper fecisse monstrentur, tu qui paucorum dierum fungi

sacerdotio videaris , quemadmodum tibi putas licere quod non licet, nisi quod hoc offitio b c c

carere festinas, quo te his excessibus ostendis indignum?

a) visis RV.

b) videris KCV; korr. in videris R.

c) korr. M.

Polycarp 1.19.10

121

10. Gelasius Dilectissimis fratribus universis episcopis per Lucaniam, Bricios et Siciliam a

constitutis Gelasius . Cap. VIII. b c c

Cum decreta venerabilium sanctionum nos quoque magnopere custodire nitamur ac sine

eorum dispendio etiam illa, que pro alicuius utilitatis fortasse compendio videantur laxanda,

cedamus, cumque nobis contra salutarium reverentiam regularum cupiamus temere nichil d

licere et cum sedes apostolica superior his omnibus favente Domino, que paternis canonibus e

prefixa, pio devotoque studeat tenere proposito, satis indignum est quemquam vel pontificum

vel ordinum subsequentium hanc observantiam refutare, quam beati Petri sedem et sequi

videat et docere, satisque conveniens sit, ut totum corpus ecclesie in hac sibimet observatione

concordet, quam illic vigere conspiciat, ubi Dominus totius ecclesie posuit principatum, f

dicente autem scriptura: Ordinate in me caritatem, et item: Omnia cum ordine fiant. g

a) om. hier KCRV

b) om. hier M.

c)-c) om. V.

d) eumque M.

e) sede M.

f) ut M.

g) om. K.

Polycarp 1.19.11

122

11. Leo papa . a

Ab evangelica apostolicaque doctrina nec in uno quidem verbo licet discedere aut aliter de b c

scripturis divinis sapere, quam beati apostoli et patres nostri didicerunt atque docuerunt. d

a) episcopus CRV.

b) discere MK.

c) ut M.

d) folgt Petri C.

Polycarp 1.19.12

123

12. Gregorius. a

Preceptis apostolicis non dura superbia resistatur, sed per obedientiam, que a sancta Romana

ecclesia et apostolica auctoritate iussa sunt, salutifere impleantur, si eiusdem sancte Dei b

ecclesie, que est caput vestrum , communionem habere desideratis. Non novum aliquid c

presenti iussione precipimus, sed illa, que olim videntur indulta, firmamus, cum nulli dubium

sit, quod non solum pontificalis causatio, sed omnis sancte religionis relatio ad sedem

apostolicam quasi ad caput ecclesiarum debeat referri et inde normam sumere, unde sumpsit

exordium, ne caput institutionis videatur omitti. Cuius auctoritatis sanctionem omnes teneant

sacerdotes, qui nolunt ab apostolice petre, super quam Christus universalem fundavit

ecclesiam, soliditate divelli. Si quis hec apostolice sedis precepta non observaverit, percepti d

honoris esse hostis non dubitetur.

a) davor das Kapitel I 19,16 CRV.

b) om. CRV.

c) nostrum CV.

d) solidate M.

Polycarp 1.19.13

124

13. Gregorius.

Nulli fas est vel velle vel posse transgredi apostolice sedis precepta nec eius dispositionis

ministerium, quod omnium sequi oportet caritatem. Sit ergo ruin. sue dolore prostratus,

quisquis apostolicis voluerit contraire preceptis, nec locum inter sacerdotes habeat, sed

extorris a sancto ministerio fiat nec de eius iudicio quisquam postea curam habeat, quoniam

iam damnatus a sancta et apostolica ecclesia eiusque auctoritate et propria inobedientia atque

presumptione a quoquam esse non dubitetur, quoniam maioris excommunicationis deiectione

extinguendus est , qui non solum prelate sancte ecclesie iussionibus parere debuit, sed etiam a a b

alios, ne preterirent, insinuare. Sit ergo alienus a divinis et pontificalibus offitiis, qui noluitc

preceptis ob.dire apostolicis. Si quis super his nos voluerit arguere aut extra auctoritatem

facere contenderit, veniat ad sedem apostolicam, quo omnia ecclesiastica negotia, de quibus d

qu.stio habetur, confluere iussa sunt, ut ibi ante confessionem beati Petri mecum iuste

decertet , quatenus inibi unus ex nobis sententiam suscipiat suam. e

a) (exarguendus) est C; korr. in est arguendus R; exarguendus V.

b) prelatis C; korr. in prelatis R.

c) noluerit CR.

d) qua C; korr. in quo R.

e) decernet K.

Polycarp 1.19.14

125

14. Hylarius . Cap. I. a

Nulli fas sit sine status sui periculo vel divinas constitutiones vel apostolice sedis decreta

temerare, quia nos, qui potissimi sacerdotis administramus officia, talium transgressionum

culpa respiciet, si in causis Dei desides fuerimus inventi, quia meminimus, quod timere

debemus, qualiter comminetur Deus negligenti. sacerdotum. Siquidem reatu maiore delinquit,

qui potiore honore fruitur, et graviora facit vitia peccatorum sublimitas dignitatum.

a) Hilarus korr. in Hilarius C; Hylarus R.

Polycarp 1.19.15

126

15. Nicholaus papa universali synodo presidens dixit.

Si quis dogmata mandata interdicta sanctiones vel decreta pro catholica fide, ecclesiastica

disciplina, pro correctione fidelium, pro emendatione sceleratorum vel interdictione

imminentium vel futurorum malorum a sedis apostolice presule salubriter promulgata

contempserit, anathema sit.

Polycarp 1.19.16

127

16. Bonifatius secundus episcopus Eulalio Alexandrin. ecclesie episcopo salutem. a b

Nos a spe et fidutia apostolice sedis minime separari cupientes et patrum sequentes constitutac

anathematizavimus omnes, qui contra sanctam Romanam et apostolicam ecclesiam d

superbiendo suas erigunt cervices.

a) dieses Kapitel vor I 19,12 CRV.

b) om. RV.

c) instituta K.

d) contram C.

Polycarp 1.20.1

128

XX. De regali subiectione ad pontificem Romanum et ad omnes episcopos. a b

1. Felix papa.

Certum est hoc rebus vestris esse salutare, ut cum de causis Dei agitur, iuxta ipsius

constitutum regiam voluntatem sacerdotibus Christi studeatis subdere, non preferre, et

sacrosancta per eorum presules potius discere quam docere, ecclesie formam sequi, non huicc

humanitus sequ.nda iura prefigere neque huius sanctionibus velle dominari, cui Deus voluit c d

clementi. sue colla submittere pi. devotionis , ne dum mensura celestis dispensationis d f f

exceditur, eatur in contumeliam disponentis.

a) Zahl om. KR.

b) om. KR.

c)-c) sequenda iura huic humanitus CV.

d) Dominus C.

e) tue RV.

f)-f) pie devotionis colla submittere C; pie colla sumittere devotionis RV.

Polycarp 1.20.2

129

2. Gloriosissimo et clementissimo filio Anastasio augusto Anastasius II. episcopus . Cap. VI. a a a

Illud peculiarius pro amore imperii vestri et beatitudine, que consequi poterit regnum, pro b

apostolico officio predicamus, ut sicut decet et spiritus sanctus dictat, monitis nostrisc

obedientia prebeatur, ut bona omnia vestram rem publicam consequantur , sicut in Exodo d e

promittitur: Si audieris vocem Domini Dei tui et que placent feceris coram ipso et ob.dieris f

preceptis eius et custodieris omnem iusticiam eius, omnem infirmitatem, quam inportavi

.gyptiis , non importabo in te. g

a) vor Gloriosissimo M.

b) potest K.

c) u(est)ris M.

d) obedientiam M.

e) consequantum M; consequamini K.

f) placens M.

g) .gypt(us) M.

Polycarp 1.20.3

130

3. Iohannes

Si imperator catholicus est, salva pace ipsius dixerimus, filius est, non presul ecclesie. Quod ad

religionem competit, discere ei convenit, non docere. Habet privilegia potestatis sue, que

administrandis legibus publicis divinitus consecutus est, et eius beneficiis non ingratus contra

dispositionem celestis ordinis nil usurpet. Ad sacerdotes enim Deus voluit, que ecclesie sunt,

disponenda pertinere, non ad seculi potestates, que si fideles sunt ecclesie sue , et sacerdotibus a

voluit esse subiectas. Non sibi vendicet alienum ius et ministerium, quod alteri deputatum est,

ne contra eum tendat abrumpi, a quo omnia constituta sunt, et contra illius beneficia pugnare

videatur, a quo propriam consecutus est potestatem. Non a legibus publicis, non a potestatibus

seculi nisi a pontificibus et sacerdotibus omnipotens Deus christiane religionis clericos et b

sacerdotes voluit ordinari et discuti recipique de errore remeantes. Imperatores christiani

subdere debent exsecutiones suas ecclesiasticis presulibus, non preferre. c

a) om. K.

b) non K; sed CRV.

c) deberent R.

Polycarp 1.20.4

131

4. Idem

Numquam de pontificibus nisi iudicare ecclesiam debere, non esse humanarum legum de

talibus ferre sententiam absque ecclesie principaliter constitutis pontificibus; obsequi solere

principes christianos decretis ecclesie, non suam preponere potestatem; episcopis caput

subdere principem solitum, non de eorum capitibus iudicare. a

a) folgt gestrichen debe M.

Polycarp 1.20.5

132

5. Ex pontificali.

Agapitus natione Romanus ingressus Constantinopolim susceptus est cum gloria, et cepit a

altercationem habere de fide cum Iustiniano augusto, affirmans duas naturas in domino nostro b

Iesu Christo vero Deo et homine. Cui dixit augustus: 'Aut consenti nobis aut exilio te deportari

faciam.' Tunc beatissimus papa cum gaudio dixit ad eum: 'Ego quidem peccator ad Iustinianum

christianissimum imperatorem venire desideravi, nunc autem Diocletianum inveni. Tamen

minas tuas non pertimesco.' Tunc ex precepto augusti accersito episcopo Constantinopolitano

nomine Anthimo et discussione patefacta numquam voluit confiteri duas naturas in uno

domino nostro Iesu Christo. Quem convicit beatus papa et glorificatus est ab omnibus. Tunc

Iustinianus augustus gaudio repletus humiliavit se apostolice sedi et adoravit beatissimum c d

papam et segregato Anthimo a communione et pulso in exilio ex rogatu augusti consecravit in

loco eius Mennam venerabilem virum.

a) nat(us) CV.

b) folgt gestrichen facere M.

c) om. CRV.

d) oravit korr. in onoravit C.

Polycarp 1.20.6

133

6. Ex pontificali . a

Constantinus natione Syrus ingressus est Constantinopolim. Cui a VII miliario obviam venit b mo

Tyberius imperator filius Iustiniani augusti cum patriciis et omni sincletu et Cyrus patriarcha c

cum clero et multitudine populi, omnes letantes et omnes diem festum agentes. Pontifex vero d e

et eius clerus et primates cum sellaribus imperialibus et frenis inauratis, simul et mapulis

ingressi sunt civitatem, et apostolicus pontifex cum camelauco, ut solitus est Rom. procedere.

In die autem, qua se invicem viderunt, Iustinianus augustus christianissimus cum regno in

capite sese prostravit et pedes obsculans pontificis. Deinde in amplexu mutuo corruerunt et f

facta est leticia magna in populo.

a) pontificalis R.

b) natus CV.

c) senatu C.

d) om. M.

e) om. CRV.

f) obosculans K.

Polycarp 1.20.7

134

7. Ex hystoria Anastasii.

Stephanus papa vi pressus et crudelitate Aistulphia coactus simul etiam ab ipso adhortatus a a b

est ire in Franciam et facere quecumque posset . Veniens autem Pipinum provehit virum in c d e

omnibus probatissimum. Qui preherat tunc quoque rebus post regem et debellaverat Arabes et

occidit etiam principem eorum Abderachman et multitudinem haud facile numerabilem iuxta f g h

Rodanum fluvium et amatur a gente non solum propter hoc, sed etiam propter alia precipua i j

gesta, et preficitur genti non ignorabiliter primus, solvente scilicet eum a periurio in regem

comisso eodem Stephano. Qui et totondit decessorem eius regem et in monasterio cum honore

et requie circumscripsit.

a) Papa Stephanus CRV.

b) Aistulfi CRV.

c) om. K.

d) possit C.

e) om. CRV.

f) eher Abderachinan MC.

g) aud M; audh C; haut R; aut V.

h) nuberabilem M; innumerabilem C.

i) amat K; korr. in amatum C.

j) om. K; et CR.

Polycarp 1.20.8

135

8. Ex pontificali.

Stephanus natione Romanus habiit ad excellentissimum regem Francorum Pipinum adversus

Aistulphum regem Longobardorum auxilium postulans. Audiens autem idem rex eiusdem a

beatissimi pontificis adventum nimis festinanter in eius advenit occursum una cum coniuge et

filiis et primatibus, et fere ad C miliaria misit filium suum Karolum obviam ei cum aliquibus ex

suis optimatibus. Ipse quoque in palatio quod dicitur Ponticone fere ad trium miliariorum

spatium descendens de equo suo cum magna humilitate terre prostratus una cum coniuge et

filiis et optimatibus eumdem suscepit pontificem. Cui et stratoris vice usque in aliquantulum b b

locum iuxta eius sellare properavit et cum magna gloria ad suum palatium duxit et omnia, que

ab eo pontifex petiit, impetravit.

a) id" R.

b) vicem stratoris CV; vice stratoris R.

Polycarp 1.20.9

136

9. Iohannes papa VIII. a b

Et quia pridem apostolice memori. predecessoris nostri pape Nicholai ad ipsum iam

inspiratione celesti revelatum fuisse comperimus, elegimus Karolum hunc magni Karoli c

nepotem et approbavimus una cum annisu et voto omnium fratrum et coepiscoporum d e e

nostrorum atque sancte Roman. ecclesie ministrorum amplique senatus totiusque Romani

populi gentisque togate. Et secundum priscam consuetudinem sollemniter ad imperii Romani

populi sceptra proveximus et augustali nomine decoravimus, unguentes eum oleo extrinsecus,

ut interioris quoque spiritus sancti unctionem monstraremus, constituentes ad imitationem

scilicet veri regis Christi domini nostri, ita ut, quod ipse possidet per naturam, iste consequatur

per gratiam. Denique non hic perpetuus augustus ad tanta fastigia se velut improbus intulit, f

non tamquam inportunus fraude aliqua vel machinatione prava aut hianti ambitione ad g

imperialem apicem aspiravit. Absit, neque enim sibi honorem presumptuose assumpsit, ut

imperator fieret, sed tamquam desideratus optatus postulatus a nobis et a Deo vocatus et

honorificatus ad defendendam religionem et Christi ubique servos tuendos humiliter ac

obedienter accessit, operaturus et roboraturus in imperio summam pacem et tranquillitatem et

in ecclesia Dei iusticiam et exaltationem. Nisi enim nos talem eius cognovissemus intentionem,

numquam animus noster fieret tam promptus ad ipsius provectionem . h

a) auf Rasur M.

b) auf Rasur über der Zeile M; VII. CV; folgt c(a)p(itulo) R.

c) eligimus C.

d) ne pot(est) R.

e) durch Umstellungszeichen ante correctionem: fratrum omnium M.

f) ante correctionem: fastidia M.

g) ambititione M.

h) proventionem MK.

Polycarp 1.20.10

137

10. Ex hystoria Anastasii.

Gregorius papa Roman. presidente ecclesie Leo impius imperator cepit depositionis contra a b

sanctas imagines facere verbum. Quod cum didicisset Gregorius papa Romanus, tributa

Roman. urbis prohibuit et Italie, scribens ad Leonem epistolam dogmaticam, non oportærec

imperatorem de fide facere verbum et novitate violare antiqua dogmata ecclesie catholic., que

a sanctis patribus sunt predicata. Et infra: In seniori vero Roma Gregorius sacratissimus vir

apostolicus et Petri verticis apostolorum confessor verbo et actu coruscans removit Romam d

et Italiam necnon et omnia tam rei publice quam ecclesiastice iura in Esperiis ab obedientia e f

Leonis et imperii sub ipso constituti. Et paulo post: Sane Gregorius sacratissimus presul g

Romanus, quemammodum dixi, Anastasium Constantinopolitanum episcopum una cum libellis

abiecit, Leonem per epistolas tamquam impi. agentem redarguens et Romam cum tota Italia

ab illius imperio recedere faciens. Insaniens ergo tyrannus contra venerabiles imagines

persecutionem extendit et contra papam atque recessum Rom. ac Italie seviebat. Ea vero, h i

qu. dicuntur patrimonia sanctorum apostolorum in Sicilia, que abolim in ecclesiis auri j

dimidium et trita conferebant talenta, public. rationi exsolvi precepit. k

a) so MCV; Greg. K; Gg. R.

b) korr. in presidens C.

c) oporteret M.

d) confessorum M.

e) alia RV.

f) om. RV.

g) imperio RV.

h) persecutiones CV.

i) ante correctionem: extendens (?) M.

j) dominus M.

k) tributa C.

Polycarp 1.20.11

138

11. Gregorius episcopus servus servorum Dei, dilecto in Christo fratri H. Metensi episcopo, a b

inter cetera.

Quod autem postulasti te quasi scriptis nostris iuvari ac premuniri contra illorum insaniam, c d

qui nefando ore garriunt auctoritatem sancte et apostolice sedis non potuisse regem Henricum e

christian. legis contemptorem, ecclesiarum videlicet et imperii destructorem atque

hereticorum auctorem et consentaneum, excommunicare nec quemquam a sacramento

fidelitatis eius absolvere. Et post pauca: Ut de multis pauca dicemus, quis ignoret vocem

domini ac salvatoris nostri Iesu Christi dicentis in evangelio: 'Tu es Petrus et super hanc

petram' et cetera. Numquid sunt hic reges excepti? Aut non sunt de ovibus, quas filius Dei

beato Petro commisit? Quis, rogo, in hac universali confessione ligandi atque solvendi a f

potestate Petri se exclusum esse esistimat, nisi forte infelix ille, qui iugum Domini portare

nolens diaboli se subicit honeri et in numero ovium Christi esse recusat? Et infra: Quodsi

beatus Gregorius doctor utique mitissimus reges, qui statuta sua super unum xenodochium

violarent, non modo deponi, sed etiam excommunicari atque in eterno examine damnari

decrevit, quis nos H. non solum apostolicorum iudiciorum contemptorem, verum etiam ipsius g h

matris ecclesie, quantum in ipso est, conculcatorem totiusque regni et ecclesiarum

improbissimum predonem et atrocissimum destructorem excommunicasse deprehendat nisi i

fortasse similis eius? Sicut beato Petro docente cognovimus in epistola de ordinatione

Clementis, in qua sic ait: 'Si quis amicus fuerit his, quibus ipse de eodem Clemente dicit non j j

loquitur, unus est et ipse ex illis, qui exterminare Dei ecclesiam volunt, et cum corpore k k

nobiscum esse videatur, mente et animo contra nos est, et est multo nequior hostis hic quam

illi, qui foris sunt et evidenter inimici. Hic enim per amicitiarum spetiem, que inimica sunt,

gerit et ecclesiam dispergit ac vastat. Nota ergo, karissime, si eum, qui amicitia vel colloquio l

his, quibus papa pro actibus suis , sociatur, tam graviter iudicat, quanta illum ipsum, cui pro m

actibus suis ausus est, animadversione dampnat? Et infra: Talibus ergo institutis talibusque n

fulti auctoritatibus plerique pontificum alii reges alii imperatores excommunicaverunt. Nam sio

speciale aliquid de personis principum requiratur exemplum, beatus Innocentius papa

Archadium imperatorem, quia consensit ut sanctus Iohannes Crisostomus a sede sua

pelleretur, excommunicavit. Alius item Romanus pontifex, Zacharias scilicet, regem

Francorum non tam pro suis iniquitatibus quam pro eo, quod tante potestati non erat utilis, a

regno deposuit et Pipinum Karoli magni imperatoris patrem in eius loco substituit omnesque

Francigenas a iuramento fidelitatis, quam illi fecerant, absolvit. Quod etiam et frequenti p

auctoritate sepe agit sancta ecclesia, cum milites absolvit a vinculo iuramenti. Quod factum est

his episcopis, qui apostolica auctoritate a pontificali gradu deponuntur. Et beatus Ambrosius

licet sanctus, non tamen universalis ecclesie episcopus, pro culpa, que ab aliis sacerdotibus

non adeo gravis videbatur, Theodosium magnum imperatorem excommunicans ab ecclesia

exclusit. Qui etiam in suis scriptis ostendit , quod aurum non tam pretiosius sit plumbo quam q r

regia potestate sit altior dignitas sacerdotalis. Hoc modo circa principem sui pastoralis s

scribens ait : Honor fratris et sublimitas episcopalis nullis poterit comparationibus adequari. t u v

Si regnum fulgori compares et principum diademati, longe erit inferius quam si plumbi w x y

metallum ad auri fulgorem compares, quippe cum videas regum colla et principum submitti

genibus sacerdotum et exosculata eorum dextera orationibus eorum credant se communiri. z a'

Hec cuncta, fratres, ideo nos premisisse debetis cognoscere, ut ostenderemus nichil in hoc

seculo esse excellentius sacerdotibus, nichil sublimius episcopis repperiri.

a) am Rand VII. papa MK; folgt papa VII. CRV; (episcopus) om. C.

b) om. CV.

c) expostulastis C; expostulasti RV.

d) muniri CV.

e) auctoritate C.

f) ÿÿ R.

g) hunc C; hoc V.

Polycarp 1.20.11

139

h) om. MK.

i) reprehendat C.

j)-j) getilgt, stattdessen über der Zeile: amicus non est et locutus fuerit his quibus ipse M;

dicens (statt dicit) CRV.

k) ecclesiam Dei M.

l) ecclesia M.

m) am Rand non loquitur C; folgt aversus est RV.

n) aversus CRV.

o) om. MK.

p) ex CRV.

q) Quod C.

r) ante correctionem: ostendet M.

s) principium CR; principum V.

t) om. RV.

u) fr(atre)s CR; fr.s V.

v) coparationibus M.

w) regum C; korr. in regum R.

x) comparatus M; comparatur K.

y) plumbum CV.

z) obsculata M.

a') folgt durchgestrichen se M.

Polycarp 1.20.12

140

12. Ex pontificali.

Adrianus natione Romanus necessitate compulsus direxit marino itinere suas apostolicas a b

litteras Karolo excellentissimo regi Francorum, deprecans ut sicut suus pater sancte memori. c

Pipinus et ipse succurreret sancte Dei ecclesie adversus insolentiam et tyrannidem Desiderii

regis Longobardorum. Tunc ipse a Deo protectus Karolus rex aggregans universam regni sui

exercituum multitudinem per VI menses obsedit eundem Desiderium in civitate Papia. d

Adveniente vero paschali festivitate magno desiderio ad apostolorum limina properavit. Cui e

pontifex venerandas cruces, id est signa, obviam misit et universas scolas militi. et pueros

portantes ramos palmarum sive olivarum. Ipse vero excellentissimus rex qua hora easdemf

sacratissimas cruces et signa conspexit, statim de equo descendit cum suis, ad beatum g

Petrum pedestris perrexit. Quem venerandus pontifex in sabbato sancto pasch. in gradibus h

ipsius apostolice aule cum clero et populo Romano prestolatus est. Qui dum advenisset,

omnibus gradibus beati Petri deobsculatis ad prenominatum pervenit pontificem, cumque

mutuo se amplexati essent, tenuit idem christianissimus rex manum ipsius pontificis et ita ad

beati Petri confessionem cum omnibus suis properans terre prostratus Deo et sancto eius

apostolo vota persolvit. Tunc rex obnixe precatus est pontificem, ut illi licentiam tribueret

Romam ingrediendi orandi gratia per diversas ecclesias. Et descendentes pariter ad corpus

beati Petri cum iudicibus Romanorum atque Francorum seseque mutuo per sacramenta i

munientes ingressi sunt continuo Romam. Celebrata vero paschali festivitate IIII. feria oblatis

magnis donis beato Petro ad obsidionem Papie reversus est et auxiliante Deo et eodem

apostolo Desiderium Longobardorum regem cum coniuge secum deportavit et sibi omne

regnum eius subiugavit . j j k

a) natus CV.

b) über der Zeile nachgetragen M; om. K.

c) om. CRV.

d) magnitudinem K.

e) Advenienti M.

f) folgt Rasur M.

g) descendens CRV.

h) papam CV.

i) davor getilgt set (?) M.

j) eius regnum CRV.

k) sib mit Lücke K.

Polycarp 1.20.13

141

13. Gregorius Mauricio imperatori. In epistola XXI lib. V. a b b

In divinis .loquiis sacerdotes aliquando dii, aliquando angeli vocantur. Nam et per Moysen de

eo, qui ad iumentum deducendus est , dicitur: 'Applica illum ad deos' videlicet ad sacerdotes, c d e

et rursus scriptum est: 'Diis non detrahes,' scilicet sacerdotibus, et propheta ait: 'Labia f

sacerdotis custodiunt scientiam' et reliqua. Quid igitur mirum, si illos imperialis pietas g

honoret, quibus in suo .loquio honorem tribuens eos aut angelos aut deos ipse etiam appellat

Deus? ecclesiastica quoque testatur hysteria, quia cum pi. memori. Constantino principi h i

scripto oblat. accusationes contra episcopos fuissent, libellos quidem accusationis accepit et j

eosdem, qui accusati fuerant, episcopos convocans in eorum conspectu libellos, quos

acceperat , incendit dicens: 'Vos dii estis a vero Deo constituti, ite et inter vos causas vestras k

disponite, quia dignum non est, ut nos iudicemus deos.' In qua sententia sibi magis ex l

humilitate quam illis aliquid prestitit ex reverentia impensa. Et infra: Quid ergo mirum, si

christianus imperator veri Dei sacerdotes honoret, dum pagani ante eum principes honorem m

impendere eorum sacerdotibus noverunt, qui ligneis et lapideis serviebant? Hoc ergo non n

tantum specialiter quantum generaliter pro omnibus sacerdotibus asserimus, quoniam adhuc

nescimus, quis in terribili iudicio qualis futurus sit. Et egregius predicator dicit: 'Nolite o p

iudicare ante tempus, quoadusque veniat Dominus', et cetera. Nam sunt multa, que de iudicio

illius homines ignorant, quia fortasse que vos laudatis, ille reprehendit , et que vos q r

reprehenditis, ille laudabit . s

a) XXXI R.

b) V liber R.

c) iuramentum CRV.

d) esse M; esset K.

e) darüber überschüssiger Kürzungsstrich M.

f) rursum CR; russum V.

g) ergo KCRV.

h) ecclesia M.

i) folgt a K.

j) accusationis M.

k) acceperant M.

l) ante correctionem: non M.

m) sacerdotis M; sacerdos V.

n) folgt diis C; dasselbe über der Zeile R.

o) folgt Dei CRV.

p) folgt enim Paulus CRV.

q) hominis M.

r) korr. in reprehendet R.

s) laudat K.

Polycarp 1.21.1

142

XXI. Quod Constantinus imperialem sedem apostolice ecclesie dimisit. a

1. Melciades . Cap. VIIII. b c c

Futuram ecclesiam a gentibus apostoli previdebant. Idcirco predia in Iud.a minime sunt adepti,

sed pretio tantummodo ad fovendos egentes. At vero cum inter turbines et adversa mundi

succresceret ecclesia, ad hoc usque pervenit, ut cum gentes non solum , sed etiam cum d d e

Romani principes, qui p.ne totius orbis monarchiam tenebant, ad fidem Christi et baptismi

sacramenta concurrerent. E quibus vir religiosissimus Constantinus primus fidem veritatisf

patenter adeptus, licentiam dedit per universum orbem suo degentes imperio non solum fieri

christianos, sed etiam fabricandi ecclesias et predia tribuenda constituit. Denique idem

prephatus princeps donaria inmensa et fabricam templi prim. sedis beati Petri constituit, adeo g

ut sedem imperialem relinqu.ret et beato Petro suisque successoribus profuturam concederet. h

Idem vero presidens sancte synodo, que apud Nicenam congregata est, cum querelam i j k

quorundam conspiceret coram se dilaturam, ait: 'Vos a nemine diiudicari potestis, quia Dei l m

solius iudicio reservamini. Dii etenim vocati estis, iccirco non potestis ab hominibus iudicari.'

Ab illo etenim tempore et deinceps viri religiosi non solum possessiones et predia, que

possederant, sed etiam semetipsos Domino consecrarunt, h.dificantes basilicas in suis fundis in

honore sanctorum martyrum per civitates ac monasteria innumera, in quibus c.tus Domino

servientium conveniret.

a) Zahl om. R.

b) Marchus C.

c) om. CRV.

d)-d) non solum gentes CRV.

e) om. CRV.

f) ante correctionem: veritates M.

g) pnceps M.

h) Endung korr. M.

i) folgt syno M.

j) Niceam CRV.

k) congregatam M.

l) zuerst vel delatam delaturam, dann vel und delaturam gestrichen R; delatam vel delaturam

V.

m) nemini M.

Polycarp 1.22.1

143

XXII. Quod nemo papam audeat iudicare, etsi reprehensibilis sit. a b

1. Nicholaus episcopus servus servorum Dei piissimo ac dilectissimo filio Michaeli a Deo c

protecto semper augusto.

Nunc ante divinam inspiratione non nos pigebit nec nobis impossibile erit ostendere vobis, si d e f

tamen velitis audire, non posse quemquam rite ab his, qui inferioris dignitatis vel ordinis sunt,

iudicialibus submitti diffinitionibus. Si quidem tempore Diocliciani et Maximiani augustorum

Marcellinus episcopus urbis Rom., qui postea insignis martyr effectus est, adeo compulsus est

a paganis, ut templum eorum ingressus grana thuris super prunas poneret. Cuius rei gratia

collecto numerosorum concilio episcoporum et inquisitione facta hoc idem pontifex se egisse

confessus est. Nullus tamen eorum proferre sententiam ausus est, dum ei omnes sepissime g

perhibent: 'Tuo ore iudica causam tuam, non nostro iudicio,' et item: 'Noli, aiunt, in nostro

iudicio, sed collige in sinu tuo causam tuam', et rursus: 'Quoniam ex te, inquit , iustificaberis, h

aut ex ore tuo comdempnaberis', et iterum dicunt: 'Prima sedes non iudicabitur a quoquam'. Et

paulo post idem in eadem: In tantum autem hanc presumptionem sancti patres apud

Calcedonam detestati sunt, ut Dioscorum Alexandrinum antistitem inter cetera iccirco i

potissimum sine ulla restauratione dampnaverunt, quia ponens in c.lum os suum et lingua eius j

transeunte super terram excommunicationem in sanctum papam Leonem dictavit. Presumpsit

enim excommunicationem dictare adversus sanctissimum et beatissimum archiepiscopum

magn. Rom. Leonem. Numquid ibi legitur inquisitionem fuisse factam, utrum iuste an iniuste

Dioscorus ipsam excommunicationem dictasset? Non plane, sed absque omni controversia k l

hoc in eo multati sunt, quia cum esset inferior, potiorem quibuslibet ausus est lacescere

iniuriis, teste Anatholio Constantinopolitano presule, qui dicit: 'Propter fidem non est

dampnatus Dioscorus, sed quia excommunicationem fecit domno archiepiscopo Leoni.'

a) Zahl om. R.

b) etiamsi MKCRVS.

c) et CRV.

d) autem CRV.

e) divina CRV.

f) inspirationem K.

g) folgt in eum CR; davor in eum V.

h) inquiunt CRV.

i) Calcedoniam CV.

j) restitutione CRV.

k) Dioscorum M.

l) controversiam M.

Polycarp 1.23.1

144

XXIII. Quod pape aliisque presulibus sit potestas excommunicandi imperatores . a b

1. Gelasius episcopis Dardani..

Nathan propheta palam publiceque in faci. regis David et commissum pronuntiavit errorem et c

ipsum comisisse non tacuit et confessione correptum consequenter absolvit. Beat. memori. d

Ambrosius Mediolanensis sacerdos ecclesie maiorem Theodosium imperatorem a e

communione public. palamque suspendit atque ad p.nitentiam redegit regiam potestatem.

Beat. memori. papa Leo , sicut legitur, imperatorem Theodosium iuniorem Epheseno f

latrocinio libere coarguit excedentem. sancte memori. papa quoque Hilarius Anathemium g g h i

imperatorem, cum Filiotheus Macedonianus eius familiaritate suffultus diversarum conciliabula j

sectarum in urbem vellet inducere, apud beatum Petrum apostolum palam, ne id vellet , clara k

voce constrinxit , in tantum ut non ea facienda cum interpositione sacramenti idem promitteret l

imperator. sancte memori. nichilhominus papa Simplicius et post eum sancte memori. papa m

Felix non solum Basiliscum tyrannum, sed etiam imperatorem Zenonem pro isdem ipsisn

excessibus auctoritate libera sepius increpasse noscuntur, flectique potuisset, nisi

Constantinopolitani presulis accenderetur instinctu, qui particeps externe communionis

effectus necessario, in quid inciderat, iam fovebat, mallens in sue prevaricationis obstinatione o p

persistere quam curandus ad salubria remeare, sicut ipse rerum probavit eventus. Ecce nuper

Honorico regi Guandalorum nationis vir magnus et egregius sacerdos Eugenius Cartaginensis q

episcopus multique cum eodem catholici sacerdotes constanter resistere sevienti cunctaque r

extrema tollerantes hodieque persecutoribus resistere non committunt . s

a) Zahl om. R.

b) imperatorem C; §pr R; §pror V.

c) faciem CRV.

d) correctum CRV.

e) maiore M.

f) om. K.

g) quoque papa CR; nur quoque V.

h) Hilarius C; pa(m)philarus (statt papa Hilarius) R.

i) om. R.

j) Filotheus CR.

k) fieret CRV.

l) construxit M.

m) om. MK.

n) ipsius CV.

o) quam RV.

p) eumque C.

q) Guandalice CRV.

r) multisque RV.

s) omittunt C; obmittunt RV.

Polycarp 1.24.1

145

XXIV. Quod papa possit ab alio excommunicatos absolvere.

1. Gregorius Magno presbitero Mediolensi scribens ait. a

Comperimus siquidem quod Laurentius quondam frater et coepiscopus noster nullis te culpis

extantibus communione privaverit. Ideoque huius precepti nostri actoritate munitus officium

tuum securus perage et communionem sine aliqua sume formidine.

a) Mediolanensis ecclesie CRV.

Polycarp 1.25.1

146

XXV. Ut feretrum Romani pontificis non veletur. a

1. Gregorius.

Feretrum, quo Romani pontificis corpus ad sepeliendum ducitur, nullo tegmine veletur. Quam

decreti mei curam gerere sedis huius presbiteros ac diaconos censemus. Si quis vero ex eorum b

ordine hoc curare neglexerit, anathema sit.

a) Zahl om. R.

b) diacones CV.

Polycarp 1.26.1

147

XXVI. De precepto ammonitione et consilio. a

1. Ieronimus in epistola adversus Iovinianum.

Quod precipitur, imperatur; quod imperatur, necesse est fieri. Si non fit , p.nam habet. Et b c

inferius: Ubi consilium datur, offerentis arbitrium est, ubi preceptum, necessitas servientis.

a) Zahl om. KR; Titel 26 erst vor I 26,2 CV.

b) Id(em) K.

c) fiat CRV.

Polycarp 1.26.2

148

2. Augustinus in libro de sancta virginitate. a

Precepto quisquis non obtemperat, reus est et debitor p.n.. Et paulo post: Precepto non

ob.dire peccatum est. Consilio si uti nolueris, minus boni adipisceris, non mali aliquid

perpetrabis.

a) davor Titel 26 CV.

Polycarp 1.26.3

149

3. Idem in primo libro de sermone Domini in monte.

Aliud est quod iubetur, aliud quod monetur, aliud quod ignoscitur. Iubetur mulier a viro non

discedere; quodsi recesserit, manere innuptam aut viro reconciliari. Aliter ergo non licet a

facere. Monetur autem vir fidelis, si habet uxorem infidelem consentientem secum habitare,

non eam dimittere. Licet ergo et dimittere, quia non est preceptum Domini, ne dimittat, sed

consilium apostoli; sicut monetur virgo non nubere, sed si nupserit, consilium quidem non

tenebit, sed contra preceptum non faciet. Ideo ignoscitur, cum dicitur: Hoc autem dico b

secundum veniam, non secundum meritum . c

a) korr. in innupta C.

b) om. RV.

c) imperium CRV.

Polycarp 1.27.1

150

XXVII. De auctoritate et ratione.

1. Calixtus papa Benedicto coepiscopo.

Quicquid inreprehensibile est, catholica defendit ecclesia.

Polycarp 1.27.2

151

2. Augustinus in epistola ad Ieronimum. a b

Scio non tantum in ecclesiasticis litteris, sed in omnibus recta et vera, que invenerimus,

approbanda.

a) kein Absatz CRV.

b) folgt sua CRV.

Polycarp 1.27.3

152

3. Idem in libro de orando Deum. a

Quidam philosophorum vir eloquentissimus ait: Ecce autem alii, non philosophi quidem, sed

promti tamen ad disputandum omnes aiunt esse beatos, qui vivant, ut ipsi velint. Falsum id

quidem. Velle enim quod non deceat, idem ipsum miserrimum. Nec tam miserum est non

adipisci quod velis , quam adipisci velle quod non oportet. Quid tibi videntur hec verba? b

Nonne ab ipsa veritate per quemlibet hominem dicta sunt? Possumus ergo hoc dicere, quod

apostolus ait de quodam propheta Cretensi, cum eius illi sententia placuisset: Testimonium c

hoc verum est. d

a) dies Kapitel am Rand nachgetragen N; kein Absatz CRV.

b) vet MR; velit KV.

c) sententiam M.

d) verum C.

Polycarp 1.27.4

153

4. Idem in libro secundo de ordine. a a

Ad discendum dupliciter ducimur, auctoritate atque ratione. Tempore auctoritas, re autem

ratio prior est. Aliud est enim, quod in agendo anteponitur, aliud quod in appetendo b b

estimatur. Ita quamquam bonorum auctoritas imperite multitudini videatur esse salubrior, ratio

tamen aptior eruditis , quia nullus hominum nisi ex imperito peritus fuit. Nullus autem c

imperitus novit, qualem se debeat prebere docentibus et qualis vita esse docibilis possit.

Evenit ut omnibus bona magna et occulta discere cupientibus non aperiat nisi auctoritas d

ianuam. Quam quisque ingressus sine ulla dubitatione vite optim. precepta sectatur, per que

cum docibilis factus fuerit, tum demum discet et quanta ratione predicta sunt ea ipsa, que e

secutus est ante rationem , et que sit ipsa ratio, quam post auctoritatis cunabula firmus et f g

idoneus iam sequitur atque comprehendit, et quid intellectus, in quo universa sunt vel potius h

universa et quod propter universa universorum principium . Ad quam cognitionem in hac vita i j j j k

pervenere pauci, ultra quam vero etiam post hanc vitam nemo progredi potest. Qui autem sola

auctoritate contenti bonis tamen moribus rectisque votis constanter operam dederint, aut l

contemnentes aut non valentes disciplinis liberalibus atque omnibus erudiri, beatos eos quidem;

cum inter homines vivunt, nescio quomodo appellem, tamen inconcusse credo, mox ut hoc m n

corpus reliqu.rint, eos quo bene male minusve vixerint, eo facilius aut difficilius liberari. o p

Auctoritas vero partim divina est, partim humana, sed secunda infima, summa est ea que

divina nominatur.

a) II. libro CRV.

b)-b) om. M.

c) folgt übergeschrieben est R.

d) davor übergeschrieben Unde R.

e) predita RV.

f) secuta CV.

g) folgt (am Rand korr.) auctoritas C.

h) korr. in quod C; ante correctionem: quod R; quid V.

i) om. M; universantur C; ante correctionem: universant R; universa" V.

j) om. M.

k) principum M.

l) korr. in tantum C.

m) quo MK.

n) incusse M.

o) magis CRV.

p) facilius MK; aut difficilius om. R.

Polycarp 1.27.5

154

5. Idem in libro de vera religione.

Auctoritas fidem flagitat et rationi preparat hominem, ratio ad intellectum cognitionemque

perducit, quamquam neque auctoritatem ratio penitus deserit , cum desideratur , cui a b

credendum sit, et certe summa est ipsis iam cognit. atque perspicu. veritatis auctoritas. c

a) korr. in deserat R.

b) consideratur CRV.

c) ipsius CRV.

Polycarp 1.27.6

155

6. Idem in eodem . a a a

Rationi purgatioris anime, que ad perspicuam veritatem pervenit, nullo modo auctoritas b c

humana preponatur . d

a) om. CR; Idem nachgetragen C; nur Idem V.

b) davor Nam CRV (Iam V).

c) darüber Kürzungsstrich M.

d) ante correctionem: preponitur R.

Polycarp 1.27.7

156

7. Idem in eodem.

Qu. vera esse perspexeris , tene et ecclesie catholic. tribu.. que falsa, respue et mihi, qui a b

homo sum, ignosce. que dubia, crede, donec aut respuenda esse aut vera esse aut semper

credenda esse vel ratio doceat vel precipiat auctoritas. c c c

a) veram K.

b) persperis M.

c) om. MK.

Polycarp 1.27.8

157

8. Idem in eodem.

Distinguamus, quam fidem debeamus hystori. , quam fidem debeamus intelligenti., quid a a

mandemus memori. verum esse nescientes, sed credentes tantum . b

a)-a) om. CV.

b) tamen CRV.

Polycarp 1.27.9

158

9. Idem in libro ad Orosium presbiterum.

Quando inquirentes profari nobis aliquid volumus, testimoniis sanctorum .loquiorum, non a b

nobis credendum esse, etiam quod in evangelio scriptum est, si forte evangelista eum hoc c d

dixisse commemorat, cui fides habenda non est. Nam dictum est illic a Iudeis de domino Iesu e f

Christo: 'Nonne verum dicimus, quia Samaritanus es et demonium habes?' Quam vocem tanto g

amplius detestantur , quanto Christus est carior. Emissam tamen a Iudeis esse dubitare non h

possumus, qui evangelicam narrationem verissimam credimus. Ita nec .vangelist. derogamus i

fidem et Iudei vocem blasphemantis horremus. Nec solum impiis et nefandis hominibus, sed j

nec ipsis in fide parvulis atque adhuc rudibus et indoctis, qui forte ibi loquentes

commemorantur, tamquam canonic. auctoritati accommodamus fidem. Neque enim quia ille,

cuius cecitati oculos Dominus aperuerat, ait: Scimus quia peccatores Deus non exaudit, ideo k

istam sentenciam per evangelicam auctoritatem sic debemus accipere, ut piis in evangelio

verbis Domini resistamus, qui eum, qui dixit: Deus propitius esto mihi peccatori, magis l

iustificatum descendisse de templo quam phariseum . m

a) Quoniam M.

b) testimonium CR; testimoniorum V.

c) folgt est MKC.

d) cum M.

e) om. K.

f) om. CRV.

g) eher D(omi)ne M.

h) detestamur KR; detestamus V.

i) evangelic. C; evangelii V.

j) fidei C.

k) c.citatis K; ceci nati CRV.

l) pccatori M.

m) folgt asseruit CRV.

Polycarp 1.27.10

159

10. Idem in secundo libro de doctrina christiana.

Divinarum scripturarum indagator in canonicis scripturis ecclesiarum catholicarum quam a

plurimum auctoritatem sequatur. Inter quas sane ille sint, que apostolicas sedes habere et b

epistolas accipere meruerunt. Tenebit igitur hunc modum in scripturis canonicis, ut eas, que ab

omnibus accipiuntur ecclesiis catholicis, preponat eis, quas quedam non accipiunt. In eis vero,

qu. non accipiuntur ab omnibus, preponat eas, quas plures gravioresque accipiunt, eis , quas c c

pautiores minorisque auctoritatis ecclesie tenent. Si autem alias invenerit a pluribus, alias a

gravioribus haberi, quamquam hoc invenire non possit, equalis tamen auctoritatis eas habendas

puto.

a) indagat(ur)o M; indagatio K.

b) auctoritate MK.

c)-c) am Rand M.

Polycarp 1.27.11

160

11. Idem in primo libro de civitate Dei.

Non modo querimus, utrum fuerit factum, set utrum fuerit faciendum. Sana quippe ratio etiam

exemplis anteponenda est. Cui quidem exempla concordant, sed illa, que tanto meliora sunt a

immitatione, quanto excellentiora pietate.

a) digniora CRV.

Polycarp 1.28.1

161

XXVIII. De prediis Roman. ecclesie non alienandis. a

1. Simachus papa in synodo.

Mansura cum Dei nostri consideratione decreta sancimus, ut nulli apostolice sedis presuli a

presenti die, donec disponente Domino catholic. fidei manserit doctrina salvatoris, liceat

predium rusticum, quantecumque fuerit vel magnitudinis vel exiguitatis, sub perpetua

alienatione vel commutatione ad cuiuslibet iura transferre. Nec cuiusquam excusentur

necessitatis obtentu, quippe cum non sit personale quod loquimur, nec aliquis clericorum vel

laicorum sub hac occasione accepta tueatur. Sed in usufructu rura aliquibus dari liceat nec b c

data retineri preter clericos et captivos atque peregrinos, ne male tractationis ministretur

occasio, cum liberalitatem ille alii tenere reserventur. Sane tamen domus quibuslibet urbibus

constitute, quarum statum necesse est expensa non modica sustentari, acceptis , si offerri d

contigerit, sub iusta estimatione redditibus et divini timore iudicii commodentur . Pari etiam e f

ecclesiarum per omnes Roman. civitatis titulos, qui sunt presbiteri vel quicumque fuerint,

astringi volumus lege custodes, quia nefas dicta est obligatione, qua se per caritatem Christi g

conectit summus pontyfex, ea hominem secundi in ecclesia ordinis non teneri. Quicumque h

tamen oblitus Dei et decreti huius immemor in constitutum presens committens quicquam de

iure tytulorum vel ecclesia superius prefata quolibet modo preter aurum argentum vel gemmas

vestes quoque, si sint vel si accesserint, aliqua mobilia ad ornamenta divina minime pertinentia i i

perpetuo iure, exceptis dumtaxat sub prefata conditione domibus, alienare temptaverit,

donator alienator ac venditor honoris sui ammissione multetur. Preterea qui petierit aut j

acceperit vel qui presbiterorum aut diaconorum seu defensorum danti subscripserit, quo iratus k

Deus animas percutit, anathemate feriatur. Sitque accipienti vel subscribenti de personis l

superius comprehensis, id est quas anathemate feriri censuimus, instituta p.na contubernium m n

servata, quam premisimus in alienatore vindicta, nisi forte et alienator sibi, dum repetit et qui o p

acceperit, celeri restitutione perspexerit. Quodsi minore anime sue cura quisquam remedium q r

oblatum forte neglexerit, supra ea que superius tenentur ascripta penarum genera contra fas, si

quod conceptum fuerit documentum, universis viribus, quamvis ab initio nullas habuerit,

effecetur. Sed etiam liceat quibuscumque ecclesiasticis personis voce contradictionis offerre et

ecclesiastica auctoritate fulciri, ita ut cum fructibus possit alienata reposcere, nec aliquo se

ante tribunal Christi obstaculo muniat, quia religiosis animabus ad substantiam pauperum

derelicta contra fas sine aliqua pietatis consideratione dispergit. Huius autem constituti legem s s

in apostolica tantum volumus sede servari, universis ecclesiis per provincias secundum t u

animarum considerationem, quem proposito religionis convenire rectores earum viderint more v

servato.

a) XXVII V.

b) usus fructus CV; usu fructus R.

c) ario K.

d) accepti MK.

e) om. M; emendatione V.

f) commendentur C.

g) dictum CRV.

h) conecto M.

i) ornamentum divinum C; ornamentum divina V.

j) preterit K.

k) dantis K.

l) Sicque MK.

m) quos MK.

n) contubermii (vielleicht ante correctionem: contubernium) C.

o) prediximus MK.

p) alienatione KC.

Polycarp 1.28.1

162

q) celesti K; sceleri C.

r) minorem M; minori K.

s) consideratione pietatis MK.

t) apostolicam M.

u) tamen CR; om. V.

v) religiosis C.

Polycarp 1.29.1

163

XXIX. De pontificali et regali auctoritate. a

1. Leo episcopus Pulcherie auguste.

Omnes res aliter tute esse non possunt, nisi que ad divinam confessionem pertinent et regia et

sacerdotalis defendat auctoritas.

a) Zahl om. K; XXVIII RV.

Polycarp 1.29.2

164

2. Gelasius Anastasio imperatori.

Duo sunt, imperator auguste, quibus principaliter hic mundus regitur, auctoritas sacrata

pontificum et regalis potestas. In quibus gravius tanto est pondus sacerdotum quanto etiam a a

pro ipsis regiminibus hominum in divino reddituri sunt examine rationem. Nosti enim, fili

clementissime, quoniam licet presideat humano generi dignitate, tamen presulibus divinarum b

rerum devotus colla submittis atque ab eis causas tue salutis expectas. Hincque sumendis c

celestibus sacramentis eiusque ut competit, exponendis subdi te debere cognosceris religionis d e

ordine potius quam preesse, itaque inter hec illorum te pendere iudicio, non illos ad tuam velle

redigi voluntatem. Et post pauca : Si cunctis generaliter sacerdotibus recte divina tractantibus f f

fidelium convenit colla submitti, quanto potius sedis illius presuli consensus est adhibendus,

quem cunctis sacerdotibus et divinitas summa voluit preminere et subsequens ecclesie

generalis iugiter pietas celebravit.

a) tanto gravius CRV.

b) presideas CRV.

c) eius M.

d) eisque K.

e) disponendis CRV.

f) paulo post M.

Polycarp 1.29.3

165

3. Augustinus . a b

Qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Sed quid, si illud iubeat, quod non debeas c d

facere? Hic sane contempne potestatem timendo potestatem. Ipsos humanarum legum gradus

advertite. Si aliquid iusserit curator, non faciendum est; tamen si contra proconsulem iubeat, e

non utique. Contempnis potestatem, sed eligis maiori servire. Ne hinc debet minor irasci, si f

maior prelata est. Rursum si aliquid ipse consul iubeat et aliud iubeat imperator, numquid

dubitatur illo contempto illi esse serviendum? Ergo si aliud imperator et aliud Deus, quid

iudicatis? Maior potestas, da veniam. Tu carcerem, ille gehenna minatur. Hic iam tibi g

assumenda fides est tua tamquam scutum, in quo possis omnia ignita iacula inimici extinguere.

Sed insidiatur contra te potens et molitur contra te potens.

a) kein Absatz M.

b) om. MC; Et infra MCV.

c) ante correctionem: ordinatione M.

d) debeat M.

e) om. M.

f) Nec K; korr. in Nec CV.

g) gehennam KCR.

Polycarp 1.29.4

166

4. Augustinus.

Prodest ergo et severitas vestra, cuius ministerio quies adiuvatur et nostra. Prodest intercessio

nostra, cuius ministerio severitas temperatur et vestra. Non vobis displiceat, quod rogavi a a

bonis, quia nec nobis displicet, quod timemini a malis. Nam hominum iniquitatem etiam b

apostolus Paulus non tantum iudicio futuro, verum etiam de presentibus vestris secularibus

potestatibus terruit, asserens et ipsas ad dispensationem divine providentie pertinere. Omnis, c

inquid, anima potestatibus sublimioribus subdita sit, et cetera. Hec verba apostoli utilitatem

vestre severitatis ostendunt. Proinde sicut dilectionem iussi sunt terrentibus debere qui timent,

ita dilectionem iussi sunt debere qui terrent. Nichil nocendi cupiditate fiat, sed omnia d

consulendi caritate, et nichil fiat immaniter , nichil inhumaniter . Ita formidabitur ultio e f

cognitoris, ut nec intercessoris religio contempnatur, quia et plectendo et ignoscendo hoc

solum bene agitur, ut vita hominum corrigatur. Quo si tanta est perversitas et impietas, ut ei

corrigende nec discipline nec venie remedia suffragentur, a bonis tamen intentione atque

conscientia, quam Deus cernit, sive severitate sive lenitate non nisi officium dilectionis

impletur.

a) rogamini CRV.

b) om. MK.

c) a M.

d) folgt timentibus CRV.

e) non umaniter korr. in non humaniter R.

f) ante correctionem: inumaniter M.

Polycarp 1.29.5

167

5. Augustinus Donatistis.

Imperatores si in errore essent, quod absit, pro errore suo contra veritatem legem darent, per

quam iusti et probarentur et coronarentur, non tamen faciendo quod illi iuberent, quia Deus

prohiberet, sicut iusserat Nabucodonosor , ut aurea statua adoraretur. Quod qui facere a

noluerunt, Deo talia prohibenti placuerunt. Quando autem imperatores veritatem tenent, pro

ipsa veritate contra errorem iubent. Quod quisquis contempserit, ipse sibi iudicium acquirit.

Nam inter homines penas luit et apud Deum frontem non habebit, quia hoc facere noluit, quod b

ei per cor regis ipsa veritas iussit, sicut ipse Nabucodonosor post miracula salutis trium c

puerorum commotus atque mutatus per veritatem contra errorem edictum proposuit, ut

quicumque blasphemarent Deum Sydrac Misach et Abdenago, in interitum domus eorum irentd

in dispersionem. Et non vultis, ut aliquid tale contra vos iubeant imperatores christiani, cum

sciant a vobis, quos rebaptizatis, Christum exsufflari. Idem in eodem. Videte quam perverse e f

et impie dicatur, quod dicere soletis, quia si bonus sit homo, ipse sanctificat eum, quem

baptizat, si autem malus sit et nesciat ille, qui baptizatur, tunc Deus sanctificat. Hoc si verum

est, optare ergo debent homines, ut a malis ignoratis baptizentur potius quam a notis bonis, ut

magis a Deo quam ab homine possint sanctificari. Sed absit a nobis ista dementia. Quare ergo g

non verum dicimus et rectæ sapimus, quia semper Dei est ista gratia et Dei sacramentum,

hominis autem solum ministerium est. Qui si bonus est, adheret Deo et operatur cum Deo. Si

autem malus est, operatur per illum Deus visibilem sacramenti formam, ipse autem donat

invisibilem gratiam.

a) Nabuchodosor M.

b) qui C.

c) Nabuchodosor M.

d) folgt et CRV.

e) qd K; korr. in qui C.

f) Absatz C.

g) possit M.

Polycarp 1.29.6

168

6. Augustinus Bonifatio.

Auxilium petivit Vagiensis episcopus ab imperatore christiano, non tam sui ulciscendi causaa

gratia quam tuendæ ecclesie sibi credit. . Quod si pretermisisset, non eius fuisset laudanda b c

p.nitentia, sed negligentia merito culpanda. Neque enim et apostolus Paulos vite sue d e

transitorie consulebat, sed ecclesie Dei, quando contra illos, qui eum occidere conspiraverant, f

consilium eorum tribuno ut proderetur effecit. Vnde factum est, ut eum ad locum, quo fuerat

perducendus, deduceret miles armatus, ne illorum pateretur insidias. Romanas etiam leges

implorare minime dubitavit, civem Romanum se esse proclamans, quos tunc affligi verberibus

non licebat . Itemque ne Iudeis eum interimere cupientibus traderetur, cesaris poposcit g h

auxilium, Romani quidem principis, sed nondum christiani. Ubi satis ostendit, quid facere i

deberent postea Christi dispensatores, quando imperatores christianos periclitante ecclesia j

repperirent.

a) om. K.

b) om. CRV.

c) tradit. K.

d) neglegenda M.

e) ante correctionem: merita M.

f) quam K.

g) licebit M; ante correctionem: licebit R.

h) iuderis M; ante correctionem: iuderis V.

i) quod CRV.

j) om. C.

Polycarp 1.29.7

169

7. Augustinus in psalmis.

Iulianus extitit infidelis imperator, nonne extitit apostata iniquus ydolatra? Milites christiani

servierunt imperatori infideli. Ubi veniebatur ad causam Christi, non agnoscebant nisi illum,

qui in c.lo erat. Quando volebat, ut ydola colerent , preponebant illi Deum. Quando autem a

producere aciem iubebat dicendo : 'Ite contra illam gentem,' statim obtemperabant. b

Distinguebant Dominum eternum a domino temporali et tamen subditi erant propter

Dominum eternum et domino temporali. c

a) folgt ut thurificarent C; ut turificarent RV.

b) dicente M.

c) Deum M.

Polycarp 1.29.8

170

8. Ieronimus in epistola ad Tytum.

Si bonum est, quod precipit imperator aut preses, iubentis obsequ.re voluntati. Si vero malum

et contra Deum sapit, responde ei illud de actibus apostolorum: 'Ob.dire oportet Deo magis

quam hominibus.' Hoc et ipsum de servis aput dominos et de uxoribus aput viros et de filiis a

aput patres, quod in illis tantum debeant dominis viris parentibus esse subiecti , que contra Dei b

mandata non sunt.

a) ante correctionem: seruit M.

b) subiectis M.

Polycarp 1.29.9

171

9. Nicholaus servus servorum Dei sanctis episcopis, qui in convicinum villam publicam secusa

civitatem Silvanectis concilio convenistis.

Lege imperatorum non in omnibus ecclesiasticis controversiis utendum esse , presertim cum b c d

conveniat evangelic. atque canonic. sanctioni aliquotiens obviare. Ad quod ostendendum e

duorum horum, Innocentii scilicet et Gregorii, satis sufficiunt testimonia. Sanctus quidem

Innocentius in decretali epistola sua ad Alexandrum Antiochenum episcopum ait: 'Nam quod

sciscitaris, inquiens, utrum divisis imperiali iudicio provinciis, ut duo metropoles fiant, si duc f g

metropolitani debeant nominari. Non ergo visum est ad mobilitatem necessitatum mundanarum

Dei ecclesiam commutari honoresque aut divisiones perpeti, quas pro suis causis faciendis h

duxerit imperator.' 'Beatus Gregorius scribens ad Theotistam patriciam inter cetera:' Si enim, i

inquid, religionis causa coniugia debere solvi dicantur, sciendum est quia, etsi hoc lex humana j

concessit, lex tamen divina prohibuit . Ecce quemadmodum imperiali iudicio non possunt k l

ecclesiastica iura dissolvi, et qualiter te, quod lex humana concessit, lex divina prohibuit. Nonm

quod imperator leges, quibus sepe ecclesia contra hereticos utitur, sepe contra tyrannos atque

contra pravos quosque defenditur, dicamus p.nitus renuendas, secundum eas, quod n o

evangelicis apostolicis atque canonicis decretis, quibus ponende sunt, nullum posse inferrep

iudicium asseramus.

a) prope CR; om. V.

b) Legem MK.

c) folgt nochmals in RV.

d) est R.

e) aut CRV.

f) divisi MK.

g) vero M; II K; due C. o

h) et K.

i) placidam K.

j) dissolvi RV.

k) concessit MK.

l) Et te MK.

m) Nam M; Num V.

n) sed K.; cum C; cum per RV.

o) om. CRV; stattdessen nochmals eas gestrichen C.

p) inferri CRV.

Polycarp 1.29.10

172

10. Adrianus papa Engilkanno Mediomatric. urbis episcopo.

Constitutiones contra canones et decreta presulum Romanorum vel bonos mores nullius sunt

momenti.

Explicit liber I. a a a

a) om. KR.

Polycarp 2.1.1

173

Incipit liber II a

I. De prelatorum electione b

1. Anacletus. Cap. XXI. c c

Electionem quoque, ut supra memoratum est, summorum sacerdotum sibi Dominus d

reservavit, licet electionem eorum bonis sacerdotibus et spiritualibus populis concessisset. e

Electionem enim illorum taliter iubet fieri apostolus: Si quis sine crimine est, unius uxoris

virum, filios habentem fideles, non in accusatione luxuri. aut non subditos. f

a) om. M.

b) Zahl om. MKR.

c) om. KR; am Rand XXI R.

d) korr. in Eiectionem R.

e) p(a)p(a) K; om. V.

f) accusationem M.

Polycarp 2.1.2

174

2. Innocentius Aurelio Cartaginiensi episcopo . a b

Miserum est eum fieri magistrum, qui numquam discipulus fuit, eumque summum sacerdotem

fieri, qui in nullo gradu umquam obsecutus fuerit sacerdoti.

a) ante correctionem: cartaginensi M; cartaginensi CV.

b) Rubrik Item de eodem R.

Polycarp 2.1.3

175

3. Leo episcopus Rustico Narbonensi episcopo. Cap. I. a a

Nulla sinit ratio, ut inter episcopos habeantur, qui nec a clericis sunt electi nec a plebibus b

expetiti nec a provincialibus episcopis cum metropolitani iudicio consecrati. Unde cum sepe

qu.stio de male accepto honore nascatur, quis ambigat nequaquam ab istis esse tribuendum,

quod nec docetur fuisse collatum? Si qui autem clerici ab istis pseudoapostolis in eorum c

ecclesiis ordinati sunt, que ad proprios pertinebant episcopos, et ordinatio illorumd

consuetudo iudicio presidentium facta est, potest rata haberi, ita ut ipsis in ecclesiis e ff

perseverent. Aliter autem vana est habenda consecratio , que nec loco fundata est nec g

auctoritate munita.

a) om. KCV; am Rand, ferner Rubrik De eodem R.

b) cùi M.

c) pseudoepiscopis CRV.

d) eorum CRV.

e) consueto CRV.

f) in ipsis C.

g) consecranda K.

Polycarp 2.1.4

176

4. Leo episcopus Anastasio Thessalonicensi episcopo, Cap. III. a a

In civitatibus, quarum rectores obierint, de substituendis episcopis hec forma servetur, ut is,

qui ordinandus est, etiam si bon. vite testimonio fulciatur, non laicus, non neophitus nec

secunde coniugis sit maritus, aut qui unam quidem habeat vel habuerit, sed quam sibi viduam b c

copularit. Sacerdotum enim tam excellens electio est, ut hec que in aliis membris ecclesie non

vocantur ad culpam, in illis tamen habeantur illicita.

a) om. K; am Rand R.

b) qui C.

c) folgt nachgetragen non C.

Polycarp 2.1.5

177

5. Idem Cap. V. a a

Cum de summi sacerdotis electione tractabitur, ille omnibus preponatur, quem cleri plebisque b c

consensus concorditer postulaverit, ita ut, si in aliam fortasse personam partium se vota

diviserint, metropolitani iudicio is alteri preferatur, qui maioribus et iuvatur studiis et meritis, d

tantum ut nullus detur invitis et non petentibus ordinetur, ne pleps invita episcopum non

optatum aut contempnat aut oderit et fiat minus religiosa quam convenit, cui non licuit habere

quod voluit.

a) om. K; am Rand R.

b) summis M.

c) eher d(e)i K; ante correctionem: clerici R; clerici V.

d) ante correctionem: his M.

Polycarp 2.1.6

178

6. Leo episcopus omnibus episcopis per Cesariensem Mauritaniam constitutis. Cap. I. a a b b

Principatus, quem aut seditio extorsit aut ambitus occupavit, etiam si moribus atque actibus

non offendit, ipso tamen initii sui est pernitiosus exemplo; et difficile est, ut bono peragantur

exitu, que malo sunt inchoata principio. Quod si in quibuslibet ecclesie gradibus providenter c

scienterque curandum est, ut in domo Domini nichil sit inordinatum nichilque preposterum,

quanto magis elaborandum est, ut in electione eius, qui supra omnes gradus constituitur, non

erretur? Nam totius famili. Domini status exorbitabit , si quod requiritur in corpore, in capite d e

non invenitur.

a) episcopis omnibus CRV.

b) om. KR; Capitula I. C.

c) mala CV.

d) folgt et ordo non stabit CRV.

e) requiretur M.

Polycarp 2.1.7

179

7. Celestinus universis episcopis per Viennensem et Narbonensem provinciam constitutis in

Domino salutem. Cap. V. a a

Nullus invitis detur episcopus. Cleri, plebis et ordinis consensus et desiderium requiratur. Tunc

alter de altera eligatur ecclesia, si de civitate ipsius clero, cui est episcopus ordinandus, nullus b

dignus, quod evenire non credimus, potuerit repperiri. Primum enim illi reprobandi sunt, ut

aliqui de alienis ecclesiis merito preferantur. Habeat unusquisque sue fructum iustici. in c d

ecclesia, in qua sua per omnia officia transegit .tatem. In aliena stipendia minime alter obrepat e

nec alii debitam alter sibi audeat vendicare mercedem. Sit facultas clericis retinendi , si se f g

viderint pregravari, et quos sibi ingeri ex transverso viderint, non timeant refutare, qui sibi non

debitum premium vel liberum de eo, qui eos recturus est, debent habere iudicium.

a) om. K; am Rand R(V).

b) civitatis CRV.

c) korr. in suum M.

d) milici. CRV.

e) suam CRV.

f) cleri M.

g) renitendi CR.

Polycarp 2.1.8

180

8. Celestinus. Cap. II. a a

Quid proderit per singula stipendia clericos militasse et omnem egisse in dominicis castris

.tatem , si hii, qui preficiendi sunt, ex laicis requirantur? Qui vacantes seculo et omnem b

ecclesiasticum ordinem nescientes saltu prepropero in alienum honorem ambiunt, immoderata

cupiditate transcendere et in aliud vite genus calcata reverentia ecclesiastica disciplina c c

transire. Talibus itaque, fratres karissimi, necesse est obviemus hisque fraternitatem vestram

decretis commonemus, ne quis laicum ad clericatus ordinem admittat et sinat fieri, unde et

illum decipiat et sibi causas generet, quibus reus constitutorum decretalium fiat.

a) om. K; am Rand R.

b) .statem M.

c) ecclesiastice discipline CRV.

Polycarp 2.1.9

181

9. Leo omnibus episcopis per Cesaream Mauritani. . Cap. I. a b c c

Sicut boni operis sibi comparat fructum, qui rectum tenet in eligendo sacerdote iudicium, ita

gravi semetipsum afficit dampno, qui ad sue dignitatis collegium sublimat indignum. Non enim

in cuiusquam persona pretermittendum est , quod institutis generalibus continetur, nec d e

putandus est honor ille legitimus, qui fuerat contra divine precepta legis collatus. f

a) cesariensem CRV.

b) mauritaniam CRV.

c) om. K; am Rand R.

d) premittendum C.

e) -que K.

f) fuerit CRV.

Polycarp 2.1.10

182

10. Leo . a

Statuimus, ne in aliquo apostolica et canonica decreta violentur et his regenda ecclesia b c

Domini credatur, qui legitimarum institutionum nescii et totius humilitatis ignari non ab infimis

sumere incrementum, sed a summis volunt habere principium, cum valde iniquum sit d d

absurdumque, ut imperiti magistris , novi antiquis, rudes preferantur emeritis. e

a) om. K.

b) om. R.

c) violent(er) M.

d) assumis C.

e) magistri M.

Polycarp 2.1.11

183

11. Hormisda Roman. ecclesie presul omnibus episcopis per Cesaream constitutis. Cap. I. a b a

In sacerdotibus eligendis vel ordinandis curam oportet esse perspicuam. Inreprehensibiles enim

esse convenit, quos preesse necesse est corrigendis. Longa debet vitam suam probatione

monstrare, cui gubernacula comittuntur ecclesie. Non negamus esse in laicis deo placitos

mores, sed milites suos probatos sibi querunt instituta fidelia. Discere quis debet, antequam

doceat, et exemplum religios. conversationis de se potius aliis prestare quam sumere.

Emendatiorem esse convenit populo, quem necesse est orare pro populo. Longa observatione

religiosus cultus tradatur, ut luceat, et clericalibus obsequiis erudiendus insistit , inservit , ut ad c d

venerandi gradus summa perductus, quis sit fructus humilitatis, ostendat. Nec tantum e f

consecrare de laicis inhibemus, sed ne de p.nitentibus quidem quisquam ad huiusmodi g h

gradum prophanus temerator aspiret. Satis illi postulanti sit venia; qua conscientia absolvat i j

reum, qui se peccata sua populo scit teste confessum? Quis enim, quem paulo ante vidit k

iacentem, veneretur antistitem, perferens venerandi criminis labem, non habens lucidam

sacerdotii dignitatem?

a)-a) om. K; Cap. I am Rand R.

b) ispaniam CV; hispaniam R.

c) om. CRV.

d) inservat korr. in inserviat C; inserviat RV.

e) summam CRV.

f) qui C.

g) consecrac mit Lücke K.

h) huiusmodum M.

i) postulandi C.

j) folgt nempe CRV.

k) quam R.

Polycarp 2.1.12

184

12. Pelagius Eucarpo episcopo Mesalensi . a a a

Karitatem illam, qua dilectionem tuam semper amavimus, omnia superare secundum b

apostolum credimus et nullum sanctitati tue laborem pro ecclesiastico statu honerosum

existere scit fraternitas tua, quia pro peccatis nostris omnes, que sua sunt, querunt, non que

Iesu Christi. Hec ideo prelibavimus, quia tibi rursus Catinensis ecclesie visitationem

iniungimus,

cuius episcopum de hac luce transisse suscepta cleri relatione didicimus. Mox ergo dilectio tua

ad supradictam Catinensem ecclesiam pergat et hominem de clero, qui nec uxorem habeat nec

filios nec crimen aliquod canonibus inimicum, eligi cum auxilio Dei compellat atque suadeat et

statim eum ad urbem Romam cum decreto et testificatione relationis tue transmitte.

a) om. K; am Rand C.

b) quam M.

Polycarp 2.1.13

185

13. Idem. Temporis necessitates canonibus prevaluisse . a b c ac

Fraternitatis tue suscepta relatione eius latorem secundas quidem nuptias expertum non d d

fuisse didicimus; castitatem tamen eum non priori servasse coniugio designasti. Et quamvis e e e

multa sint , que huiusmodi casibus observari canonic. iubeat subtilitatis auctoritas, quia f g

defectus nostri temporis , quibus non solum merita, sed corpora hominum defecerunt, h h

districtionis illius non patitur in omnibus manere censuram, et etas istius , de quo agitur, i jk

future incontinenti. suspicionem auferre dignoscitur, ut ad diaconatus possit ordinem provehi l m

temporum conscendentes, ut dictum est, defectui concessisse nos noveris; ita tamen, ut de

morum vita vel actu ipsius tu in die iudicii ante tribunal illud terribile reddas communi n o

Domino rationem, quia sicut preterita pro angustia temporis mitigamus, ut caut. atque p

sollicit. de futuris excessibus obviemus. Propter quod Micinam ancillam eius, de qua se post q

uxoris transitum habere confessus est filios, neque cum ipso manere liceat et cuicumque r

monasterio continentiam professura tua dispositione tradatur, ut meliori sorte , ad quod s t t

promovetur officium, sub bon. possit fam. merito ministrare nec aliqua opinionis eius u

maculand. relinquatur occasio.

a)-a) Schon beim vorigen Kapitel K;

b) necessariis MC; abgekürzt R; necesse V.

c) prevaluisse canonibus C; prevaluisse cannonic. auctoritati R; nur prevaluisse V.

d) relatione suscepta CRV.

e) priori eum non CV; eum priori non R.

f) sunt M; ante correctionem: sunt C.

g) folgt in CRV.

h) temporis nostri CRV.

i) ante correctionem: districtione M; districtione K.

j) ante correctionem: eas (?) M; eas C.

k) istas C.

l) suspiciones C.

m) hier fol. 24 zuende, danach fol. 25 mit anderen Texten eingeschaltet, Fortsetzung auf fol. r

26 R.

n) moribus et CRV.

o) diem CRV.

p) om. C; sic RV.

q) folgt iubemus CRV.

r) om. K.

s) professuram C.

t) melioris ort. M.

u) provocetur C.

Polycarp 2.1.14

186

14. Gregorius Brunichild. Francorum regin.. In epistola LXXVIIII lib. VIIII. a b a

Sacerdotale officium vestris in partibus in tanta, sicut didicimus, ambitione perductum est, ut

sacerdotes subito, quod grav. nimis est, ex laicis ordinentur. Sed quid isti acturi, quid

prestaturi sunt populo , qui non ad utilitatem, sed fieri ad honorem episcopi concupiscunt? c d e f

His igitur, qui necdum didicerunt, quod doceant, quid aliud agitur, nisi ut paucorum provectus

illicitus fiat multis interitus et in confusionem ecclesiastice moderationis observantia g

deducatur, quippe ubi nullus regularis ordo servatur? Nam qui ad Dei regimen improvidus et

precipitatus accedit, qua ammonitione subiectos .dificabit, cuius exemplum non rationem

docet, sed errorem? Pudet profecto, pudet aliis imperare, quod ipse nescit custodire.

a)-a) om. K.

b) I. XXVIIII. M.

c) prestituri CRV.

d) populi M.

e) se CV; ante correctionem: se R.

f) folgt nachgetragen sed C.

g) introitus M.

Polycarp 2.1.15

187

15.a

Nec illud quidem, quod simili emendatione tradendum est, preterimus, sed omnino execrabile

et esse gravissimum detestamur, eo quod sacri illic ordines per symoniacam heresim, que

prima contra ecclesiam orta et districta maledictione dampnata est, conferantur. Hinc ergo

agitur, ut sacerdotii dignitas in despectu et sanctus honor sit in crimine. Perit itaque reverentia,

adimitur disciplina, quia qui culpas debuit emendare, committit, et nefaria ambitione honor

sacerdotii ducitur in depravatione censur.. Nam quis denuo veneretur, quod venditur? Aut b

quis non vile putet esse, quod emitur? Unde valde contristor et corde illis condoleo, quia

spiritum sanctum, quem per manus impositionem omnipotens Deus hominibus largiri dignatur,

divino munere habere despiciunt, sed premiis assequantur, et sacerdotium illic diu subsistere c

non arbitror. Nam ubi dona supern. grati. venalia iudicantur, ad Dei servitium non vita

qu.ritur, sed magis contra Deum peccuni. venerantur.

a) kein Absatz CRV.

b) depredatione CRV.

c) illuc M.

Polycarp 2.1.16

188

16. Gregorius Siagrio episcopo Augustodunensi. Idem in epistola LXXXIII. lib. VIIII. a b c d c

Nuntio apud nos olim discurente vulgatum est, quod in Galliarum partibus sacri ordines per

symoniacam heresim conferantur, et vehementi tedio meroris afficimur, si in ecclesiasticis

officiis quemquam habet locum peccunia et sit seculare, quod sacrum est. Quicumque ergo

hoc pretii studet datione percipere, dum non officium, sed nomen attendit , sacerdos non esse, e f

sed dici tantummodo inaniter concupiscit. Quod scilicet quid per hoc aliud agitur, nisi ut nulla g

de actu probatio, nulla sollicitudo de moribus, nulla sit de vita discussio, sed ille solummodo

dignus, qui dare pretium suffecerit, .stimetur? Ex qua re si recti libraminis examinatione h h

pensetur, dum improbe ad inanem gloriam locum festinat utilitatis arripere, eo ipse magis, quo

honorem querit, indignus est. Sicut autem is , qui invitatus renuit, quesitus refugit, sacris est i

altaribus admovendus, sic qui ultro ambit vel importunum se ingerit, est proculdubio

repellendus. Nam qui sic nititur ad altiora conscendere, quid agit, nisi ut crescendo decrescatj

et ascendendo exterius interius in profunda descendat? Itaque, frater karissime, in sacerdotibus

ordinandis sinceritas vigeat, sit simplex sine venalitate consensus, pura proferatur electio, ut ad

summam sacerdotii non suffragio venditorum provectus, sed Dei credatur esse iudicio. Nam

quia grave omnino sit facinus Dei donum vel pretio comparare vel vendere, evangelica est

testis auctoritas. Templum autem dominus et redemptor noster ingressus, cathedras

vendentium columbas evertit. Quid vero aliud est columbas vendere nisi pretium de manuk

impositione percipere et spiritum sanctum, quem Deus omnipotens hominibus tribuit, l

venundare? Quorum sacerdotium ante Dei oculos cadere , cathedr. utique patenter m m

eversione signatum est, et tamen exerit adhuc nequiti. pravitas vires suas. Nam cogit n o

vendere, quos decipit emere. Et dum non attenditur, quod divina vice precipitur: Gratis

accepistis, gratis date, agitur ut crescat et geminata fiat in uno eodemque delicto conditio

ementis scilicet et vendentis. Et cum liqueat hanc heresim ante omnes radices pestiferas p p

subrepisse atque in ipsa sua origine apostolica detestatione esse dampnatam, cur non cavetur? q

Cur non perpenditur, quia benedictio illi in maledictionem convertitur, qui ad hoc, ut fiat r

hereticus, promovetur?

a) kein Absatz M.

b) Idem in eodem M.

c)-c) om. MK.

d) oder LXXX in C.

e) om. M.

f) intendit C.

g) korr. in Quid CR.

h) dare qui CV; korr. in dare quibus C.

i) his MC; om. V.

j) crescat M.

k) manus CRV.

l) ominibus M.

m) cathedr. cadere M; cadere cathedrarum CRV.

n) eversionem M.

o) parvitas M.

p) radice pestifera CRV.

q) surripuisse K; surrepsisse CV; surrepisse korr. in surrepsisse R.

r) beneditio M.

Polycarp 2.1.17

189

17. Gregorius Theoderico et Theodeberto regibus Francorum. a

In epistola LXXXI lib. VIIII. b b

Fertur symoniaca heresis in regni vestri finibus dominari, cum in sacerdotibus fides sit c d d

eligenda cum vita. Si vita deest, fides meritum non habet, beato Iacobo attestante qui ait: Fides

sine operibus mortua est. que enim opera esse valeant sacerdotis, qui honorem tanti

sacramenti convincitur obtinere per premium? Ex qua re agitur, ut ipsi quoque, qui sacros

ordines appetunt, non vitam corrigere, non mores componere studeant, sed divitias, quibus

honor sacer emitur, congregare. Hinc fit etiam , ut insontes et pauperes a sacris ordinibus e e

prohibiti dispectique sint, et dum innocentia pauperis displicet, dubium non est, quod premium f

illuc delicta commendet, quia ubi aurum placet, et vitium. Hinc igitur non solum in ordinatoris g

et ordinati anima l.tale vulnus infigitur, verum etiam excellentia vestra regia episcoporum

culpa, quorum magis intercessionibus iuvari debuerat, pregravatur. Si enim is dignus h i

sacerdotio creditur, cui non actionis merita, sed premiorum copiæ suffragantur, restat, ut nichil

sibi in honores ecclesiasticorum gravitas, nichil defendet industria, sed totum auri prophanus j

amor obtineat. Et dum vitia honore munerantur, in locum ultoris is , qui fortasse fuerat k

ulciscendus, adducitur, atque hinc sacerdos non proficere, sed perire potius iudicatur.

Vulnerato namque pastore quis curandis ovibus adhibeat medicinam? Aut quomodo populum

orationis clippeo tueatur, qui iaculis se hostium feriendum exponit? Aut qualem de se fructum

producturus est, cuius gravi peste radix infecta est? Maior ergo metuenda est locis illis fore l mn

calamitas, ubi tales intercessores ad locum regiminis adducuntur, qui Dei magis in se

iracundiam provocant , quam per semetipsos populis placare debuerant. o p

a) G M.

b)-b) om. K.

c) om. M.

d) symoniacam heresim K.

e) etiam fit C.

f) innocentiam M.

g) illic CRV.

h) iura mit Lücke K.

i) his MCV.

j) ecclesiasticos CR; ecclesiasticis V.

k) his MC.

l) interfecta K.

m) illius K.

n) om. M.

o) provocent CRV.

p) quem C.

Polycarp 2.1.18

190

18.a

Nec hoc quidem malum sollicitudo vestra patiatur negligenter admittere, quod quidam b

instinctu glori. inanis illecti ex laico repente habitu sacerdotii honorem arripiunt, et quod c

nefas est dicere , regendi rectores , et qui docendi sunt, doctores nec erubescunt videri nec d e f f f

metuunt. Ducatum animarum impudenter assumunt, quibus via omnis doctoris ignota est, et

quo vel ipsi gradiantur, ignari sunt. Quod quam sit pravum quamve sit temerarium, seculari

etiam ordine et disciplina monstratur. Nam dum dux exercitus non nisi labore et sollicitudine

expertus eligitur, quales animarum duces esse debent, qui episcopatus culmen inmatura

cupiunt festinatione conscendere? Huius saltim rei se comparatione considerent et aggredi g h i

repente inexpertos labores timeant, nec ceca ambitio honoris et ipsis in p.na sit et aliis

pestifera erroris semina iaciant, quippe qui non didicere quod doceant. Proinde vero paterno

salutantes affectu petimus, precellentissimi filii, ut hoc tam detestabile malum de regni vestri

studeatis finibus prohibere et nulla apud vos excusatio, nulla contra animam vestram suggestio

locum inveniat, quia proculdubio facientis culpam habet, qui quod potest corrigere, neglegit

emendare.

a) kein Absatz CRV.

b) Hec K.

c) hominem M.

d) folgt et grave tacere est CRV.

e) per doctores RV.

f) videri nec erubescunt C.

g) festinationem M.

h) saltum M.

i) comparationem M.

Polycarp 2.1.19

191

19. Gregorius episcopis Galliarum. In epistola LXXXIII lib. VIIII. a a

Fraternitate vestra auctore Deo volumus synodum congregare, ut in ea omnia, que sanctis b c

canonibus sunt adversa, district. sub anathematis interpositione dampnentur, id est ut nullus

pro adipiscendis ecclesiasticis ordinibus dare aliquod comodum presumat vel pro datisd

accipere, neque ex laico habitu quisquam repente audeat ad locum sacri regiminis pervenire, e

neque ut ali. mulieres cum sacerdotibus habitent, nisi ille, que sacris canonibus sunt permiss.,

id est mater aut soror aut amita vel que omni suspitione carere possint. f

a)-a) om. K; nur lib. VIIII om. CV.

b) Fraternitatem CR; Fraternitati V.

c) tua M; vestram C; korr. und unleserlich R; vestre V.

d) dandis (Endung korr.) C; korr. in dandis R.

e) ante correctionem: sacris M.

f) qui R.

Polycarp 2.1.20

192

20. Gregorius Victori episcopo. In epistola VIIII lib. XII. a a

Quisquis ad hoc facinus, videlicet symoniac. aut neophitorum hereseos, emendandum officii

sui consideratione vehementer non arserit , cum ipso non dubitet habere portionem, a quo b

prius hoc piaculare flagitium sumpsit exordium.

a)-a) om. K.

b) exarserit CV.

Polycarp 2.1.21

193

21. Gregorius servus servorum Dei Deusdedit et clero Mediolanensi inter cetera.

Nos in hominem, qui non a catholicis eligitur, nulla prebemus ratione consensum, nec si a

alicuius presumptionis usurpatione factum fuerit, in locum vel ordinem sacerdotis suscipimus . b b

a) q M.

b) suscipimus sacerdotis CV.

Polycarp 2.1.22

194

22. Ex secunda actione VI. synodi CCCL episcoporum. a

Omnis electio episcopi vel presbiteri aut diaconi a principibus facta irrita maneat secundum

regulam, que dicit: Si quis episcopus secularibus potestatibus usus ecclesiam per ipsasb

obtineat, deponatur et segregetur omnesque qui illi communicant.

a) l§b CV.

b) ipsos C.

Polycarp 2.1.23

195

23. Gregorius Benenato episcopo visitatori Cumam . In epistola XX lib. II. a b c

Monere te volumus clerum plebemque Cuman. ecclesie, ut remoto studio uno eodemque d

consensu expetant sacerdotem. Commonemus etiam fraternitatem tuam, ut nullum de altera

elegi permittas ecclesia, nisi forte inter clericos ipsius civitatis, in qua visitationis impendis

officium, nullus ad episcopatum, quod evenire non credimus, potuerit inveniri . f g

a) cumas CRV.

b) XXX M.

c) I CV.

d) pclerum M.

e) cleros K.

f) Null(is) M; nullum R.

g) invenire M.

Polycarp 2.1.24

196

24. Gregorius Iohanni Corinthiorum episcopo. In epistola LV lib. V. a

Novit fraternitas tua, quia prius pallium nisi dato commodo non dabatur. Quod quamb

incongruum erat, facto concilio ante corpus beati Petri apostolorum principis tam de hoc quam

de aliis ordinationibus aliquid accipere sub districta interdictione vetuimus. Oportet ergo, ut

neque per commodum neque per gratiam aut quorundam supplicationem aliquos ad sacros

ordines consentiatis vel permittatis adduci.

a) LX K; VI CV.

b) quia C; korr. in quia R.

Polycarp 2.1.25

197

25. Gregorius generali synodo presidens dixit. Cap. V. a a

Antiquam patrum regulam sequens nulli umquam de ordinationibus aliquid omnino

accipiendum sit constituo, neque ex datione pallii neque ex datione cartarum neque ex ea, b

quam nova per ambitionem simulatio invenit appellatio pastelli. Quia enim in ordinando c

episcopo pontifex manum imponit, evangelicam vero lectionem minister legit, confirmationis d

autem eius notarius epistolam scribit, sicut non decet episcopum manum, quam imponit,

vendere, ita minister vel notarius non debet in ordinatione eius vocem suam vel calamum

venundare. Pro ordinatione ergo eius vel usu pallii seu chartis atque pastellis eundem, qui

ordinandus est vel ordinatur, omnino dare aliquid prohibeo. Ex quibus predictis rebus si quis

huic aliquid commodi appellatione exigere vel petere forte presumpserit, in districto

omnipotentis Dei examine reatui subiacebit. Is autem, qui ordinatus fuerit, si non ex placito a f

neque exactus aut appetitus post acceptas chartas et pallium offerre cuilibet ex clero aliquid

tantummodo grati. causa voluerit, hoc accipi nullo modo prohibemus, quia eius oblatio nullam

culp. maculam ingerit, que ex accipientis ambitu non processit. g

a) om. K; Cap. VI CV.

b) esse CRV.

c) appellatione CRV.

d) lectioem M.

e) His MCV.

f) fortradiert C.

g) culp~. M.

Polycarp 2.1.26

198

26. Gregorius clero et nobilibus civitatis Neapolim. In epistola XVIIII lib. X. a b c c

Nec novum nec reprehensibile est in eligendo episcopo populi se vota in duas partes dividere. d

Sed grave est, quando in huiusmodi causis non ex iudicio, sed de solo favore venit electio. e

Prius enim quam scripta ad nos vestra discurrerent, Iohannem diaconum, qui ab altera parte

electus est, parvulam habere filiam quorundam relatione cognovimus. Unde si rationem

voluissent attendere, nec alii eum eligere nec ipse debuerat consentire. Nam qua presumptione

ad episcopatum audet accedere, qui adhuc longam corporis sui continentiam filiola teste f

convincitur non habere? Petrus autem item diaconus, quem a vobis electum asseritis, omnino,

quantum dicitur, simplex est. Et nostis quia talis hoc tempore in regiminis debet arce constitui,

qui non solum de salute animarum, verum etiam de extrinseca subiectorum utilitate et cautela

sciat esse sollicitus. Nam de eo insuper ad nos pervenisse cognoscite, quia solidos dederit ad

usuras. Quod vos oportet cum omni subtilitate requirere, et si ita constiterit, alium eligite et ab

huius vos persona sine mora suspendite . Nam nos amatoribus usurarum nulla ratione manus g h

imponimus.

a) populo CRV.

b) civitatibus M; om. CRV.

c)-c) om., am Rand in ep(isto)la XVIIII K; V (statt X) CV.

d) reprehensibil M.

e) q(uonia)m K.

f) filiolam M.

g) om. K.

h) manum M.

Polycarp 2.1.27

199

27. Idem Ecolesio episcopo Clusino . In epistola XIII lib. X. a b c c d

Gloriosus filius noster Ansfred ad me scripta transmisit, indicans quod in castro Balneum e f

Regis una cum habitatoribus loci ipsius sibi Iohannem diaconum elegerit episcopum

ordinandum. De cuius omnino vita bona testatus est. Sed quia que sunt canonica nescit et nos

inexpertis vel incognitis manus temere non audemus imponere, fraternitas vestra cum omni

sollicitudine ac vigilantia diversis, quibus potuerit, modis de vita actibusque ipsius requirere

studeat. Et si nichil est, quod ei canonice possit obsistere, requirendum quoque est, si in opere

Dei studium habuit vel psalmos novit; et si talis fuerit, eum ad nos cum testificationis sue g

epistola dirigat. Si vero aliter fuerit, vestris nobis similiter epistolis indicate et habitatores loci

ipsius adortamini, ut si iste aptus non fuerit, sicut et suprascripto Ansfrid filio nostro h i

scripsimus, alium sibi eligant, qui ad hoc officium cum Dei gratia aptus videatur inveniri. j

a) Gregorius K; om. R.

b) om. K; Ex concilio CV; Eccùio R.

c) Clusino episcopo K.

d) XII M.

e) Ansfredus CRV.

f) nos CRV.

g) habuerit CV.

h) supradicto C; om. V.

i) ansfrido CRV.

j) videat M; valeat CRV.

Polycarp 2.1.28

200

28. Gregorius Siagrio Etherio Virgilio Desiderio episcopis. In epistola LXXXIII lib. VIIII. a b c d

Omnino metuenda et cavenda est antiqui hostis astucia, ne quos aperta nequit temptatione

subvertere, latenter sevius valeat trucidare. Neque in h.lemosina reputanda est, si pauperibus e f

dispensetur, quod ex illicitis rebus accipitur, quia qui hac intentione male accipit, ut bene g h

dispenset, gravatur potius quam iuvatur . H.lemosyna redemptori nostro illa placet, que non i

de illicitis inique congeritur, sed que de rebus concessis et bene acquisitis impenditur. Unde

etiam illud certum est, quia et si monasteria aut xenodochia vel quid aliud ex peccunia, que

pro sacris ordinibus datur, instruatur , mercedi non proficit, quoniam dum perversus emptor j

honoris in locum transmittitur et alios ad sui similitudinem sub commodi datione constituit,

plura male ordinando destruit, quam ille potest .dificare, qui ab eo p.ccuniam ordinationis

accepit. Ne ergo sub obtentu helemosin. cum peccato aliquid studeamus accipere, aperte nos k l

sacra scriptura nos prohibet dicens: Hosti. impiorum abhominabiles Domino, que offeruntur m

ex scelere. Hinc rursum scriptum est: Honora Dominum de tuis laboribus . Hinc quoque per n o

Salomonem dicitur: Qui offert sacrificium de substancia pauperis, ita gratum est Deo, ac si

immolet filium in conspectu patris. Nimis ergo declinandum est, dilectissime frater, sub

optentu h.lemosin. peccata symoniac. hereseos perpetrare. Nam aliud est propter peccata

h.lemosinas facere, aliud propter h.lemosinas peccata committere.

a) Idem C; om. RV.

b) epistolis R.

c) folgt in CRV.

d) folgt Gregorius CRV.

e) latenti R.

f) enim CRV.

g) om. K.

h) folgt in C.

i) ante correctionem: giuvatur M.

j) instruantur C.

k) aperta C; ita V.

l) om. K.

m) om. CRV.

n) folgt iustis CRV.

o) laboris M.

Polycarp 2.1.29

201

29. Gregorius hisdem episcopis. In eadem epistola . a a a

Hoc quoque ad nos pervenisse non dissimili dignum detestatione complectimur, quod quidam

desiderio honoris inflammati defunctis episcopis tonsorantur et fiunt repente ex laicis

sacerdotes atque inverecunde religiosi prepositi ducatum arripiunt, qui nec esse adhuc milites

didicerunt. Quid putamus, quid isti subiectis prestaturi sunt, qui antequam discipulatus limen b

attingant , tenere locum regiminis non formidant? Qua de re necesse est, ut et si quamvis c c d e

inculpati quisque sit meriti, ante tamen per distinctos ecclesiasticis ordinis exerceatur officiis. f g

Videat quod imitetur, discat quod doceat, informetur quod teneat, ut postea non debeat errare,

qui eligitur viam errantibus demonstrare. Diu ergo religiosa meditatione probetur, ut placeat,

et sic lucerna super candelabrum posita luceat, ut adversa ventorum vis irruens conceptam h i

eruditionis flammam non extinguat, sed augeat. Nam cum scriptum sit, ut prius quis probetur

et sic ministret, multo ante probandus est, qui populi intercessor assumitur, ne fiant causa j

ruin. populi sacerdotes mali.

a) folgt lib. VIIII M; om. K.

b) quidem M.

c)-c) om. R.

d) scheint getilgt M; om. KV; nachgetragen C.

e) scheint getilgt M.

f) ecclesiastici K.

g) ordines CRV.

h) sicut CV.

i) tu M.

j) intercessoris M.

Polycarp 2.1.30

202

30. Gregorius Siagrio Etherio Virgilio Desiderio episcopis. In Epistola LXXXIII lib. VIIII. a a

Sicut tunc neophitus dicebatur, qui in initio sancte fidei erat eruditione plantatus, sicb

neophitus habendus est, qui repente in religionis habitu plantatus ad ambiendos sacros ordines

irrepserit. Ordinate ergo ad ordines ascendendum est. Nam casum appetit, qui ad summa loci

fastigia postpositis gradibus per abrupta querit ascensum. Et cum apostolus doceat inter alia

sacri ordinis instituta discipulum manum non esse cuiquam citius imponendam, quid hoc

deterius quidve precipitatius, quam ut exoriatur a summitate principium, et antequam incipiat

esse discipulus, sit magister, et ante incipiat esse episcopus quam minister? Quisquis igitur

sacerdotium non ad elationis pompam, sed ad utilitatem adipisci desiderat, prius vires suas

cum eo, quo est subiturus, honore metiatur, ut et impar abstineat et ad id cum metu, etiam qui c

se sufficere existimat, accedat.

a)-a) om. KCRV; stattdessen Isdem (Eisdem R) episcopis in eadem epistola CRV.

b) folgt modo CRV.

c) korr. in quem C.

Polycarp 2.1.31

203

31. Ex concilio Laudocensi. a

Non est permittendum turbis electiones eorum facere, qui sunt ad sacerdotium provehendi.

a) eo cù R.

Polycarp 2.1.32

204

32. Gregorius papa clero Mediolani . a

Nos in hominem, qui non a chatholicis et maxime a Longobardis eligitur, nulla prebemus

ratione consensum nec alicuius presumptionis usurpatione, si factum fuerit, in locum vel

ordinem illum sacerdotis suscipimus, quia vicarius sancti Ambrosii indignus evidenter b

ostenditur, si electus a talibus ordinatur.

a) mediolanensi K.

b) facere dotis M.

Polycarp 2.1.33

205

33. Adrianus papa universali octave synodo presidens dixit. De eadem re.

Promotiones et consecrationes episcoporum concordans prioribus conciliis electione et

decreto fieri episcoporum hec sancta et universalis synodus diffinivit et statuit, atque iure

promulgat neminem laicorum principum vel potentum semet inserere electioni vel promotioni

patriarch. vel metropolite vel cuiuslibet episcopi, ne videlicet inordinata hinc et incongrua fiat

confusio vel contentio, presertim cum nullam in talibus potestatem quemquem potestativorum

vel ceterorum laicorum habere conveniat, sed potius silere et attendere sibi, usquequo

regulariter a collegio ecclesie suscipiat finem electio pontificis. Si quis vero laicorum ad

concertandum et cooperandum ab ecclesia invitetur, licet huiusmodi cum reverentia, si forte

voluerit, optemperare se ascientibus . Taliter enim dignum pastorem sibi regulariter ad sue a b

ecclesie salutem promoveant. Quisquis autem secularium principum et potentum vel alterius

dignitatis laicus adversus communem ac consonantem atque canonicam electionem

ecclesiastici ordinis agere temptaverit, anathema sit, donec ob.diat et consentiat, quotquot c d

ecclesia de ordinatione ac electione proprii presulis se velle monstraverit. e

a) optp(er)are K.

b) asciscentibus CV; asciscientibus R.

c) ordini M.

d) korr. in quod C; quicquid V.

e) sedulis K.

Polycarp 2.1.34

206

34. Siricius papa orthodoxis diversas provincias constitutis. Cap. I. a b c c

Tales ad ecclesiasticum ordinem permittantur accedere, quales apostolica auctoritas iubet, non

quales nunc ambitus causas conatur arripere. Curiales dico vel eos, qui cingulo militi. d

secularis astricti olim gloriati, qui postquam pompa seculari exultaverunt aut negotiis rei

publice optaverunt militare aut curam mundi tractare, adhibita sibi quorundam manu et

proximorum favore stipati. Hii frequenter ingeruntur auribus meis, ut episcopi esse possint, qui

per traditionem et evangelicam disciplinam esse non possunt. Quantis hoc aliquotiens e f

certatum viribus, sed nichil tale potuit dici . que ratio compellit, ut etiam de longinquo veniant g

ordinandi, ut digni possint et plebis et nostro iudicio comprobari.

a) Hiricius K.

b) folgt episcopis CRV.

c) om. K; davor De eadem re CRV.

d) causa CRV.

e) om. K.

f) folgt nachgetragen est C.

g) elici CRV.

Polycarp 2.1.35

207

35. Idem papa eisdem. Cap. II. a a

Quantum illicitum sit, estimari non potest, ut transeuntes, sive simulent sive sint monachi,

quod se appellant, quorum nec vitam possumus scire nec baptismum, quorum fidem

incognitam habemus nec probatam, nolint sumptibus adiuvare, sed statim aut diaconos facere b

aut presbiteros ordinare festinent aut, quod est gravius, episcopos constituere non formidant.

Carius aput illos dari sumptum est transeunti quam sacerdotium non retenti . Inde in c dd

superbiam exaltantur, inde insuper ad perfidiam cito corruunt, quia fidem veram in

ecclesiasticis toto orbe peregrini discere non asseruntur.

a) om. K; am Rand R.

b) nolunt C.

c) Caris M.

d) korr. in sacerdoti C; non recenti R; non recenseri V.

Polycarp 2.1.36

208

36. Celestinus papa universis episcopis per Viennensem et Narbonensem provinciam

constitutis. Cap. IIII. a a

Nec emeritis in suis ecclesiis peregrini et extranei et qui ante ignorati sunt, ad exclusionem

eorum, qui bene de suorum civium merentur testimonio, preponantur, ne novum quoddam, de

quo episcopi fiant, institutum videatur esse collegium . b

a) om. K.

b) collegum M.

Polycarp 2.1.37

209

37. Symachus papa Cesario episcopo.

Nullus per ambitum ad episcopalem honorem permittatur accedere. Nam cum hic excessus in

laica conversatione culpetur, quis dubitet, quod religiosis et Deo servientibus inurat a b

opprobrium, si quis episcopatum desiderans data pecunia potentes personas minime c

suffragatrices adhibeat? Nec ad decretum sibi faciendum clericos vel cives subscribere d

adhibito cuiuslibet generis timore compellat vel premiis aliquibus ortetur. Decretum sine e

visitatoris presentia nemo conficiat, cuius testimonio clericorum ac civium possit unanimitas f

declarari . g

a) conversione CV.

b) incurrat CRV.

c) korr. in desiderat C.

d) cleros K.

e) adhibitos MK.

f) clerorum K.

g) declarare MK.

Polycarp 2.1.38

210

38. Pelagius papa Cetero patricio. a

Quid de ordinando ecclesie Catinensis episcopo salubris electione iudicii fieri desiderastis, b

agnovimus. Confestim sequenti die eum iuxta morem discutientes tercio, quo venit, die c

episcopum consecrare curavimus. Simili quidem modo et de Siracusan. urbis antistit.

optaveramus, nisi nos multiplex ratio ipsius non paucis temporibus ordinationem differred

sacerdotii coegisset, ob hoc quod vel person. qualitas vel superstes uxor aut filii, per quos

ecclesiastica solet periclitari substantia, nostros animos diutius ab eius ordinatione

suspenderent, opinantes quod in melius Syracusanorum provenire electio potuisset. Sed quia

in voluntatis sue proposito inrevocabiliter perstitit et nullus est alius in eadem repertus

ecclesia, illud consultis iudicavimus faciendum, ut congrua providentia causam , propter quam e f

principalis constitutio habentem filios et uxorem ad episcopatus prohibet ordinem promoveri, g g

salva dispositione consilii muniremus. Qua de re summo studio ab eodem, prius quam a nobis

eum contingeret ordinari, huiusmodi exegimus cautionem, per quam et suam fateretur,

quantula esset , presentis temporis habita rerum descriptione substantiam et nichil umquam h i j

per se aut per filios aut per uxorem sive per quamlibet propinquam aut domesticam vel

extraneam personam forte de rebus usurparet ecclesie et universa episcopatus quesita k

tempore ecclesie dominio sociaret. l

a) Gelasius RV.

b) salubri C.

c) cum R.

d) differrem M.

e) consultius RV; consulcius C.

f) causa M.

g) ordinem prohibet K.

h) esse M.

i) reum M.

j) discretione RV.

k) folgt suo C.

l) domininio M; domino RV.

Polycarp 2.1.39

211

39. Gregorius papa Mariniano archiepiscopo Ravenn.. In epistola XLI lib. VIIII.

Clerum plebemque Ariminensis ecclesie non destitimus admonere, quatenus ad eligendum sibi a

antistitem concordi provisione concurrant. Hortamur ergo, ut fraternitas vestra eum, quem

uno consensu omnes elegerint, sicut et ipsi a nobis poposcisse noscuntur, ad se faciat evocari.

Quem cauta ex omnibus examinatione discutite , et si ea in eo , que in textu Eptatici morte b c c c

multata sunt, minime Domino opitulante reperta atque fidelium personarum relatione eius d

vobis quoque vita placuerit, ad nos eum cum decreti pagina, vestre quoque addita

testificationis epistola, destinate, quatenus eidem a nobis ecclesie disponente Domino

consecretur antistes.

a) desistimus M.

b) discutere M.

c) in eo ea K.

d) folgt fuerint CRV.

Polycarp 2.1.40

212

40. Paulus ad Tymoteum fidelis sermo. a

Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Oportet ergo episcopum

inreprehensibilem esse, unius uxoris virum, sobrium, prudentem, pudicum, ornatum,

hospitalem, doctorem, non vinolentum, non percussorem, sed modestum, non litigiosum, non

cupidum, sue domui bene prepositum, filios habentem subditos cum omni castitate. Si quis

autem domui sue preesse nescit, quomodo ecclesie Dei diligentiam adhibebit? Non neophitum,

ne in superbia elatus in iudicium incidat diaboli. Oportet autem illum et testimonium habere b

bonum ab his, qui foris sunt, ut non in obprobrium incidat et laqueum diaboli. c

a) folgt apostolus CRV.

b) ante correctionem: n(on) M.

c) folgt in CRV.

Polycarp 2.1.41

213

41. Leo papa episcopis Cesariensis Mauritani..

Merito beatorum Petrum venerabiles sanctiones, cum de sacerdotum electione loqu.rentur, a

eos demum idoneos sacris administrationibus censuerunt, quorum omnis .tas a puerilibus

exordiis usque ad perfectiores annos per discipline ecclesiastice stipendia cucurrisse et b

unicuique testimonium prior vita preberet. Nec potest de eius provectione dubitari, cui pro

laboribus multis, pro moribus castis, pro actibus strenuis celsioris loci premium debetur. c

a) ante correctionem: petrum M.

b) cucurrisset CRV.

c) actionibus C.

Polycarp 2.2.1

214

II. Quod episcopus valde debitor est eis, qui sibi eum devota mente preferunt. a b

1. Gregorius papa Constantio episcopo Mediolano . In epistola I lib. IIII. c d d

Quod ex superno munere in electione vestra concorditer omnium convenit assensus, hoc

fraternitas tua cum summa debet veneratione pensare, quia post Deum valde est debitrix eis, e f g

qui sibi vos preferri tam subdita mente voluerunt. Decet igitur vos sacerdotali dignitate eorum

moribus in omnibus respondere eorumque necessitatibus pia compassione concurrere.

a) Zahl om. K.

b) om. M.

c) medioù K; mediot R; mediolanensi CV.

d)-d) om. KCV; nur am Rand in epistola IIII R.

e) consideratione CRV.

f) apud MC.

g) debitor K.

Polycarp 2.3.1

215

III. Quod nec premio nec premii promissione vel impunitatis nec personarum patrocinio a

facienda sit electio.

1. Pelagius papa clero Catinensis ecclesie. b

Talia quidem iamdudum ad fratrem et coepiscopum nostrum Eucarpum de visitatione c d

Catinensis ecclesie scripta direximus, ut in eius iudicio nostrum potuissetis agnoscere.

Verumtamen quia quosdam ibi non insana intentione, sed pravis studiis dissensiones suscitare e

vestra etiam relatione cognovimus, qui scientes ad episcopatum nec .tate nec coniunctione nec

vit. meritis posse perduci, ad hoc tantummodo inquietare ecclesiam volunt, ut sibi de his, que f

ex ipsa promissa sunt, imunitatem futurus promittat episcopus et fiat rapin. securitas g h

episcopatus ambitio, hoc etiam vos diximus commonendos, ut decretum in Helpidium i j

diaconem factum et subscriptum ab omnibus, quos vestra relatio designavit, ad nos cum

predicti visitatoris epistola et cum eodem diacono maturetis Deo propitiante perducere. Et k

post pauca: Quem tamen hoc per vestram dilectionem presenti iussione specialiter l m

admonemus, ne cui se aliquid dare vel daturum esse promittat, sed nec de ecclesiasticis causis

aliquam securitatem facere audeat sive promittere, ut quasi factus episcopus ea, que direpta

sunt, non repetat, sed aput eos, a quibus direpta sunt, permanere libere patiatur; sciens quod, n

si tale aliquid vel fecit vel fecerit, nec a nobis omnino permittetur valere ipsa promissio et cum o

iudicii nostri, quod de ipso habuimus, dampno pastoralis consecrationis ordinem promoverip

non poterit.

a) Zahl om. K.

b) catinensi MK.

c) fratrum M.

d) visitationis M.

e) sana CR.

f) ab K.

g) permissa C.

h) in unitatem K.

i) vobis M.

j) duximus CRV.

k) maturis M.

l) paulum K.

m) Que CRV.

n) ne CV.

o) eher vobis M.

p) promereri CRV.

Polycarp 2.3.2

216

2. Gregorius papa Antonino subdiacono.

In epistola XXII lib. III. a a

Illud quidem pre omnibus cur. tibi sit in hac electione, nec datio quibusque modis interveniat b

premiorum nec quarumlibet personarum patrocinia convalescant. Nam si quorundam

patrocinio fuerit quisquam electus, voluntatibus eorum, cum fuerit ordinatus, ob.dire

reverentia exigente compellitur. Sicque fit, ut res illius minuantur ecclesie et ordo c

ecclesiasticus non servetur.

a)-a) om. K.

b) ne K.

c) Sic que M.

Polycarp 2.3.3

217

3. Idem papa clero Mediolanensis ecclesie. In epistola XXVIIII lib. III. a b b

Officii nostri censura commoniti , ut in hac suscipiendi antistitis causa nullus vestrum neglecta c

utilitate communi lucro prospiciat ne si quisquam propria commoda appetit, frivola d e

estimatione fallatur, quia nec libero iudicio preferendam sibi personam examinat mens, quam

cupiditas ligat. Pensantes ergo que cunctis expediunt, ei, quem vobis gratia divina pretulerit,

integerrimam semper in omnibus obedientiam prebete. Iudicari namque a vobis ultra non

debet semel prelatus. Sed tanto nunc subtiliter indagandus est, quanto postmodum iudicandus f g

non est. h

a) mediolansi M; mediolanensi CRV.

b)-b) om. K.

c) folgt suademus CRV.

d) folgt suo CRV.

e) perspiciat M.

f) folgt getilgt sem M.

g) folgt non K.

h) om. MK.

Polycarp 2.3.4

218

4. Idem papa clero et nobilibus Salonitanis. In epistola XXVI lib. VI. a a

Ego et vestre dilectioni providens et mee anime omnipotentis Dei iudicium pertimescens

maxime causas subtiliter exquiri desidero. Si nullis criminibus , que sacro ordini contradicunt, b cd

si non per symoniacham heresim, id est premia quibusdam se eligentibus prebendo, ad

sacerdotale pertingere conatur, tunc liber pro vobis aput Dominum intercessor erit, si non e f

obligatus de suis ad locum intercessionis venerit . g h

a)-a) om. K.

b) maximi CRV.

c) folgt pressus CRV.

d) quo RV.

e) folgt officium CRV.

f) dm6 M; pnm KR; dominum C.

g) sui si M.

h) venitur C.

Polycarp 2.4.1

219

IV. Ut ecclesia seculari potentia seu pretio vel laicali investitura minime pervadatur. a

1. Canones apostolorum cap. XXXI.

Si quis episcopus secularium potestate usus ecclesias per ipsos optineat , deponatur et b

segregentur omnes, qui illi communicant.

a) interventura CV.

b) optineant M; ante correctionem: optineant R.

Polycarp 2.4.2

220

2. Nicholaus papa . a

Per laicos nullo modo quilibet clericus aut presbiter optineat ecclesiam nec gratis nec pretio.

Et per symoniacham heresim nemo ordinetur vel promoveatur ad quodlibet officium. b

a) om. CRV.

b) proveatur CRV.

Polycarp 2.4.3

221

3. Alexander II. papa clero et populo Lucensis ecclesie. a a

Constituimus et presenti decreto firmamus, sicut olim nostri decessores fecisse noscuntur : b

nullus deinceps episcoporum beneficium ecclesie, quod quidam canonicas vel prebendas seu

etiam ordines vocant, pro aliquo pretio vel munere clericis umquam conferre, sed omnes

ministros et servitores ecclesie gratis et absque ulla venalitate in sancta ecclesia studeant

ordinare. Nec eligant in domo Domini, qui maiores sacculos p.cuni. conferant, sed eos, qui

moribus et scientia divites pro officio suo ipsam valeant sustentare ecclesiam. Constituimus et

eodem modo firmamus, ut nullus cuiusque gradus clericus pro ecclesie beneficio audeat c d

aliquid conferre aut ad fabricas ecclesiarum vel in donariis ecclesie, seu etiam quod e

pauperibus sit tribuendum, quia teste scriptura qui aliquid male accipit, ut bene dispenset,

gravatur potius quam iuvetur. Quodsi aliquis divinorum preceptorum et animarum salutis

immemor prefatum iam beneficium ecclesie iniqua cupiditate ductus vel emere vel vendere

temerario ausu presumpserit, sicut in Calcedonensi definitum est concilio, gradus sui periculo

eum subiacere decernimus; nec ministrare possit ecclesie, quam pecunia venalem fieri

concupivit, et insuper terribilis anathematis mucrone perfossus, nisi resipuerit, ab ecclesia Dei,

quam lesit, modis omnibus abscidatur.

a) papa II C. s

b) folgt ut CRV.

c) cuiuscumque CR.

d) om. K.

e) om. R.

Polycarp 2.4.4

222

4. Gregorius VII. papa.

Si quis prebendas, archidiaconatus, preposituras vel aliqua ecclesiastica officia vendiderit vel

aliter, quam statuta sanctorum patrum precipiunt, ordinaverit, ab officio suspendatur. Dignum

est enim ut, sicut gratis episcopatum accipit, ita menbra eiusdem episcopatus gratis distribuat.

Polycarp 2.4.5

223

5. Idem papa.

Quoniam investituras ecclesiarum contra statuta sanctorum patrum a laicis personis in multis

partibus cognovimus fieri et ex eo plurimas perturbationes in ecclesia oriri, ex quibus

christiana religio conculcatur, decernimus, ut nullus clericorum investituras episcopatus vel

abbati. vel ecclesie de manu imperatoris vel regis vel alicuius laic. person., viri vel femin.,

suscipiat. Quod si presumpserit, recognoscat investituram illam apostolica auctoritate irritam a

esse et se usque ad dignam satisfactionem excommunicationi subiacere.

a) folgt suam K.

Polycarp 2.5.1

224

V. Ut nemo per se sibi sumat honorem. a b b b

1. Paulus apostolus in epistola ad Hebreos.

Nec quisquam sumat sibi honorem, sed qui vocatur a Deo tamquam Aaron. Sic et Christus c c

non semetipsum clarificavit, ut pontifex fieret, sed qui locutus est ad eum: Filius meus es tu, d

ego hodie genui te. Quemadmodum alio loco dicit: Tu es sacerdos in eternum, et cetera. e

a) Zahl om. K.

b) ante correctionem: sibi per se M.

c) sibi sumat K.

d) q M.

e) om. M.

Polycarp 2.6.1

225

VI. Quod duo vel tres consensu ceterorum possunt episcopum eligere . a bb

1. Gregorius papa Petro subdiacono. In epistola XXXV lib. III. c d c

Sepius a nobis Paulus frater et coepiscopus noster expetiit, ut eum ad propriam reverti

faceremus ecclesiam. Quod quia irrationabile esse perspeximus, eius petitionem necessarium e f

duximus adimplere. Proinde experientia tua clerum ecclesie Neapolitan. conveniat, quatenus

duos vel tres de suis eligere et huc ad eligendum episcopum transmittere non omittat . Sed et g

sua nobis relatione insinuent, quoniam hii, quos transmiserint, omnium in hac electione vice

fungantur, ut ecclesie illi Deo auctore suus antistes valeat ordinari. Nam amplius eam sine h h

proprio non patimur esse rectore. Qui si fortasse et admonitionem tuam quolibet modo i j

temptaverit , ecclesiasticum in eis vigorem exerce. Nam pravitatis de se dabit indicium, k

quisquis in hoc non sponte consenserit. Predicto autem Paulo fratri et coepiscopo nostro C

solidos et unum puerulum orfanum, quem ipse elegerit, pro labore suo de eadem re facias l

ecclesia dari. Illos autem, qui cunctorum vice huc venerint ad eligendum episcopum, admone, m

ut vestiarium omne episcopii et, quantum previderint, secum argentum adducant, quod in usu n o

suo habere possit, qui fuerit episcopus ordinatus.

a) Zahlt om. K.

b) eligere episcopum C.

c)-c) om. K; am Rand R.

d) XXV CRV.

e) folgt nachgetragen non M.

f) rationabile CRV.

g) omittant CRV.

h) deo illi CV.

i) om. C.

j) folgt differre CRV.

k) temptaverint CRV.

l) om. CRV.

m) venerit M.

n) adeant C.

o) korr. in episcopi C; episcopi R.

Polycarp 2.7.1

226

VII. De electionis contradictione. a

1. Cartaginense concilio cap. XL.

Quando ad eligendum episcopum convenerimus, si qua contradictio fuerit aborta, quia talia

tractata sunt aput nos, non presumant ad purgandum eum, qui ordinatus est, tres iam, sed b

postulentur ad numerum supradictorum duorum vel tres, et in eadem plebe, cui ordinandus est,

discuciantur primo person. contradicentium, postremo etiam illa, que obiciunt, pertractentur.

Et cum purgatus fuerit sub conspectu publico, ita demum ordinetur.

a) Zahl om. K.

b) ordinandus CRV.

Polycarp 2.8.1

227

VIII. De ordinatione episcoporum et archiepiscoporum vel metropolitanorum. a

1. Anacletus urbis Rom. episcopus omnibus episcopis . b

Ordinationes episcoporum auctoritate apostolica ab omnibus, qui in eadem fuerint provincia, c

episcopis sunt celebrande. Qui simul convenientes scrutinium diligenter agant ieiuniumque

cum omnibus precibus celebrent et manus cum sanctis .vangeliis, que predicaturi sunt, d e f

imponentes dominico die hora tertia orantes sacraque unctione exemplo prophetarum et g

regum capita eorum more apostolorum et Moysi unguentes, quia omnis sanctificatio constat in

spiritu sancto, cuius virtus invisibilis sancto est chrismati permixta, et hoc ritu sollemnem h i

celebrent ordinationem. Quodsi omnes simul minime convenire poterint , assensum tamen suis j k l

prebeant, ut ab ipsa ordinatione animo non desint. Porro et Ierosolimitarum primus m n

archiepiscopus beatus Iacobus, qui Iustus dicebatur et secundum carnem Domini nuncupatuso

est frater, a Petro Iacobo et Iohanne apostolis est ordinatus, successoribus videlicet dantes

formam eorum, ut minus quam a tribus episcopis reliquisque omnibus assensum prebentibus

nullatenus episcopus ordinetur et communi voto ordinatio celebretur. Reliqui vero sacerdotes

a proprio ordinentur episcopo, ita ut cives et alii sacerdotes assensum prebeant et ieiunantes

ordinationem celebrent. Similiter et diaconi ordinentur. Ceterorum autem graduum distributio p

trium veracium testim, episcopi scilicet probatione, sufficere potest.

a) et C; om. R.

b) am Rand XVIII R.

c) archiepiscoporum CR.

d) getilgt M.

e) plebibus K.

f) qui K.

g) dominica CRV.

h) om. M.

i) auf Rasur M.

j) potuerint C.

k) am Rand nachgetragen precibus et litteris M.

l) sui C.

m) om. C.

n) ierosolimitanus K.

o) ante correctionem: nuncapatus M.

p) gradum M.

Polycarp 2.8.2

228

2. Anicetus Roman. ecclesie episcopus universis episcopis. Cap. I. a bb

Si archiepiscopus diem obierit et alter ordinandus archiepiscopus electus fuerit, omnes c d

eiusdem provinci. episcopi ad sedem metropolitani conveniant, ut ab omnibus ipse ordinetur.

Oportet autem ut ipse, qui illis omnibus preesse debet, ab omnibus illis eligatur et ordinetur . e e

Reliqui vero comprovinciales episcopi, si necesse fuerit, ceteris consentientibus a tribus iussu

archiepiscopi consecrari possunt episcopis. Sed melius est, si ipse cum omnibus eum, quif

dignus est elegerit , et cuncti pariter sacraverint pontificem. Et licet istud necessitate g g h i j

cogente concessum sit, illud autem, quod de archiepiscopi consecratione preceptum atque k

predictum est, id est ut omnes suffraganei eum ordinent, nullatenus immutari licet, quia ille, l

qui preest, ab omnibus episcopis, quibus preest , debet constitui. Sin aliter presumptum m m

fuerit, viribus non dubium est, quia irrita erit secus acta ordinatio. n

a) Anicitus K; Anicius CRV.

b) om. K.

c) getilgt C.

d) aliter C.

e)-e) om. M.

f) quem C.

g) digne MC.

h) elegerint C.

i) om. C.

j) om. C.

k) om. M.

l) immitari M.

m) om. K.

n) folgt carere CRV.

Polycarp 2.8.3

229

3. Innocentius papa Victrici Rotomagensi episcopo. Cap. I. a a

Extra conscientiam metropolitani episcopi nullus audeat ordinare episcopum. Integrum est

enim iudicium, quod plurimorum sententiis confirmatur. Nec unus episcopus ordinare

presumat episcopum, ne furtivum beneficium prestitum videatur. hoc enim et synodus Nicena

constituit atque diffinivit.

a) om. K.

Polycarp 2.8.4

230

4. Ex Niceno concilio . a

Episcopus, si fieri potest, a totius provinci. episcopis ordinetur. Si hoc difficile est, certe non b

minus a tribus; ita tamen, ut metropoli maxime vel presentia vel auctoritas habeatur, absque c d

quo ordinationem irritam esse voluerunt.

a) om. C.

b) ante correctionem: difficele M.

c) folgt quam CRV.

d) metropolitani C; korr. in metropolitani V.

Polycarp 2.8.5

231

5. Ex Cartaginensi concilio . a

Qui episcopus ordinandus est, ante examinetur, si natura prudens, si docibilis , si moribus b c

temperatus, si vita castus, si sobrius, si semper cavens sui negotii, si humilis, si affabilis, si

misericors, si litteratus, si lege Domini instructus, si in scripturarum sensibus cautus, si in

dogmatibus ecclesiasticis exercitatus, si ante omnia trinitatem et unitatem confirmet.

a) om. CR.

b) Cui K; Si V.

c) docilis CRV.

Polycarp 2.9.1

232

IX. Quomodo episcopus ordinandus est.

1. Ex concilio Cartaginensi. a

Episcopus cum ordinatur, duo episcopi ponant et teneant evangeliorum codicem super caput

et cervicem eius, et uno super eum fundente benedictionem, reliqui omnes episcopi, qui b

adsunt, manibus suis caput eius tangant.

a) om. C.

b) om. CRV.

Polycarp 2.10.1

233

X. Ne ordinatio episcoporum diu differatur.

1. Damasus.

Quoniam quidam metropolitanorum fidem suam secundum priscam consuetudinem sancte

sedis apostolice exponere detractantes, usum palii neque expetunt neque percipiunt, ac per a b

hoc episcoporum consecratio viduatis ecclesiis non sine periculo protelatur, placuit ut,

quisquis metropolitanus ultra tres menses consecrationis sue ad fidem suam exponendam

palliumque suscipiendum ad apostolicam sedem non miserit, commissa sibi careat dignitate,

sitque licentia metropolitanis aliis post secundam et terciam commonicionem viduatis ecclesiis c

cum consilio Romani pontificis ordinando episcopum subvenire. Si vero consecrandi episcopi

neglegentia provenerit, ut ultra tres menses ecclesia viduata consistat, communione privetur,

quousque aut loco cedat aut se consecrandum prebere non differat. Quodsi ultra menses V per

suam neglegentiam retinuerit viduatam ecclesiam, neque ibi neque alibi consecrationis donum

percipiat, immo metropolitani sui iudicio c.dat.

a) sedi RV.

b) petunt K.

c) ante correctionem: commotionem C; commotionem RV.

Polycarp 2.10.2

234

2. Ex concilio Calcedonensi. a

Placuit sancte synodo intra tres menses ordinationes episcoporum celebrari, nisi forte

necessitas inexcusabilis preparet tempus dilationis extendi. Quodsi hoc minime fecerit,

correctioni ecclesiastice subiacebit. Verumtamen ut redditus ecclesie viduat. p.nes

ychonomum eiusdem ecclesie integri reserventur. b c

a) om. C.

b) ante correctionem: yconomum M; et onomum K; ethonomum RV.

c) integre MV.

Polycarp 2.11.1

235

XI. Ut nullus episcopus alio superstite ordinetur.

1. Evaristus urbis Rom. episcopus omnibus episcopis . a

Audivimus quosdam episcopos infamatos et dilaceratos a civitatibus propriis pulsos et alios in b

eis ipsis viventibus constitutos. Ideo hec vobis scribimus, ut sciatis hoc non licere fieri, sed

proprios revocare et integerrime restitui debere. Illos vero, qui adulterina feditate suas

sponsas, id est ecclesias, tenent, eici et adulteros atque infames fieri eosque ab ecclesiasticis

honoribus arceri iubemus. Si autem aliqui adversus restitutos episcopos aliquam querelam

habuerint, his peractis inquirendum erit et auctoritate huius sancte sedis terminandum. c

a) am Rand Cap. VII R.

b) ac M.

c) ante correctionem: perectis (?) M.

Polycarp 2.11.2

236

2. Gelasius episcopus Dardani. episcopis.

Quis non perspiciat christianus, quod catholicis pontificibus propria sede deiectis non nisi

heretici potuerunt introduci? Et infra: Catholici pontifices fuerant undique iam depulsi solique a

remanserunt sotii perfidorum, cum quibus iam nec licebat habere conventum, dicente psalmo: b

'Non sedi in concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo.' Nec ecclesiastici moris

est cum his, qui pollutam habent communionem permixtamque cum perfidis, permiscere

concilium. Canonum magistris atque custodibus nobis nullum fas est inire certamen cum

omnibus communionis alien.. Quid facimus de tot tantisque civitatibus, ex quibus catholici c d

pontifices sunt repulsi? Si catholici subrogati sunt, cur catholici sunt reiecti? Sed evidenter

apparet, quia cum catholici sunt eiecti , non catholici fuerunt subrogati . Restat ut catholici e f g

sint , heretici quicumque successerint. h

a) ante correctionem: herethici M.

b) liceat K.

c) hominibus RV.

d) facinus M.

e) om. RV.

f) reiecti RV.

g) ante correctionem: ordinati M.

h) sunt M; ante correctionem: sunt, folgt nachgetragen eiecti C.

Polycarp 2.11.3

237

3. Gregorius inter cetera sic ait. Iohanni defensori . In epistola XLV lib. XIII. a a b c b

De superscripti episcopi in exilio demorantis persona hoc statuendum est, ut si nulla contra

eum criminalis causa, que exilio vel depositione digna est, mota sive probata est, is , qui eo d

superstite episcopus pervers. ac contra canones in ecclesia eius ordinari presumpserit , e

sacerdotio privatus ab omni ecclesiastico ministerio repellatur. Qui etiam eidem dilectissimo

Ianuario fratri et coepiscopo nostro tradendus est, ut aut ab ipso in custodia habeatur aut certe

ab eo ad nos per omnia transmittatur. Episcopi enim, qui eum ordinaverunt vel ordinationi eius

consentientes interfuerunt, in VI mensibus dominici corporis et sanguinis communione privati

agere p.nitentiam in monasterio decernantur et suprascriptus Ianuarius loco et ordine suo

modis omnibus reformetur. Si vero de communione privatis mortis contigerit imminere

periculum, benedictio eis viatici non negetur. Si igitur episcopi in preiudicio condempnationis

vel depositionis memorati episcopi se metu iudicis consensisse ac talia fecisse non sua sponte

confessi fuerint, tempus eius adbreviandum est et modus p.nitenti. temperandus. Si vero ille, f

qui locum eius invasit, de hac fortasse luc. migraverit et alter est ordinatus, quia levior culpa

videtur non quasi isti superstiti, sed successisse defuncto, episcopatus illi officium ab eadem

tantummodo ecclesia interdicatur, ut in alia ecclesia, que a sacerdote vacaverit, si electus

fuerit, esse possit episcopus, Amalatitanam tamen ecclesiam numquam alio modo reversurus. g

a) nachgetragen M; om. KR.

b)-b) om. KR; nur In om. CV.

c) XLVI in CV.

d) his MCV.

e) presumpsit RV.

f) eis CRV.

g) ad malatitanam CRV.

Polycarp 2.12.1

238

XII. De episcopo neglegenti adire ecclesiam, ad quam ordinatus est.

1. Ex concilio Antioceno . a b

Si quis episcopus per manus impositionem episcopatum acceperit et sibi commissum

ministerio subire neglexerit nec acquieverit ire ad ecclesiam sibi commissam, hunc oportet c

communione privari, donec susceperit coactus officium aut certe de eo aliquid integra

decreverit eiusdem provinci. synodus sacerdotum.

a) om. C.

b) Niceno C.

c) ministerium KCV.

Polycarp 2.12.2

239

2. Ex concilio Arelatensi . a

Si quis episcopus non susceperit officium sibi commissum, hic communione privetur,

quoadusque consentiat obedienti. se commendans.

a) aurelatensi M.

Polycarp 2.13.1

240

XIII. De episcopo qui non recipitur ab ecclesia, cui ordinatus est . a a

1. Ex concilio Aurelianensi. b

Si quis ordinatus per contentionem populi aut pro aliqua ratione et non pro sua culpa in c

parroechia, que ei fuerat data, receptus non erit, hunc oportet honorem sacerdotii tantummodo

contingere, ita ut de rebus ecclesie, in qua convenit, sibi nichil presumat. Sustineat autem

quicquid de eo sanctum concilium iudicaverit.

a) ordinatur CV.

b) Inskription om. CV.

c) folgt episcopus C.

Polycarp 2.13.2

241

2. Ex concilio Antioceno. a

Si quis episcopus ordinatus ad parroechiam, cui est electus, minime accesserit, non suo vitio,

sed quod eum aut populus vetet aut propter aliam causam, non tamen eius vitio perpetratam,

hic et honoris sit et ministerii particeps, dummodo nichil molestus ecclesie rebus assistat, cui b

ministrare cognoscitur. Quem etiam observare convenit, quicquid synodus perfecta provinci.

iudicando decrevit . c

a) om. C.

b) honorius M.

c) korr. in decreverit C; decreverit R.

Polycarp 2.13.3

242

3. Ex concilio Ancirano. a

Si qui episcopi ordinati sunt nec recepti ab illa parroechia, in qua fuerant denominati,

voluerintque alias occupare parroechias et vim praesulibus earum inferre, seditiones adversus

eos excitando, eos abici placuit. Quodsi voluerint in presbiterii ordine, ubi prius fuerant, ut

presbiteri residere, non abiciantur propria dignitate. Si autem seditiones commoverit ibidem b

constitutis episcopis, presbiterii quoque honor talibus auferatur fiantque dampnatione

notabiles.

a) om. C.

b) commoverint K; commovent CRV.

Polycarp 2.13.4

243

4. Ex concilio Arelatensi. a

Si quis episcopus pergens ad ecclesiam sibi commissam non fuerit receptus, non pro sua

sententia, sed pro malicia populi, ipse quidem maneat episcopus, clerici vero civitatis b

communione priventur, quod erudiendis obedientes populis non fuerint. c

a) om. C.

b) ante correctionem: cùi M.

c) getilgt C.

Polycarp 2.14.1

244

XIV. Ut episcopus hostilitate expulsus ad aliam vacantem transeat ecclesiam. a b b

1. Ex registro Gregorii . In epistola XXVI lib. II. c c c d d

Pastoralis officii cura nos admonet destitutis ecclesiis proprios constituere sacerdotes, qui

gregem dominicum pastorali sollicitudine debeant gubernare. Propterea te Iohannem ab e

hostibus captivat. Lisitan. civitatis episcopum in Squillacina ecclesia cardinalem necesse f

duximus constituere sacerdotem, ut et susceptam semel animarum curam intuitu future

retributionis impleas, et licet a tua hoste imminente depulsus sis, aliam, que pastore vacat,

debeas ecclesiam gubernare, ita tamen ut si civitatem illam ab hostibus liberam effici et

Domino protegente ad priorem statum contigerit revocari, in eam, in qua et prius ordinatus es,

ecclesiam revertaris. Sin autem predicta civitas continua captivitatis calamitate premitur, in

hac, in qua et a nobis incardinatus es, ecclesia debeas permanere.

a) Zahl om. R.

b) transeat vacantem CRV.

c) om., stattdessen nachgetragen Gregorius ex registro Iohanni episcopo Squillacino M;

ferner am Rand Iohanni episcopo Squillacino CV.

d)-d) am Rand (ferner: squillacino) K; om. CRV.

e) domini cum CR.

f) captivitat. MV.

Polycarp 2.15.1

245

XV. De episcopo, qui synodo adesse neglexerit. a

1. Ex concilio Spalensi . Cap. XV. b c d d

Si quis autem episcoporum synodo adesse neglexerit aut c.tum fratrum, antequam concilium

dissolvatur, crediderit deserendum, alienum se a fratrum communione cognoscat nec eum

recipi liceat, nisi in sequenti synodo fuerit absolutus.

a) Zahl om. K.

b) Inskription om. K.

c) psalnensi C; spalnensi RV.

d) om. CRV.

Polycarp 2.16.1

246

XVI. De episcopo, qui per egritudinem synodo adesse non potest. a b b

1. Felix papa. Cap. XI. c c

Quodsi egrotans fuerit episcopus aut aliqua eum gravis necessitas detinuerit, pro se legatum ad

synodum mittat, suscepturus salva fidei veritate, quicquid synodus statuerit.

a) Zahl om. K.

b) adesse sinodo CRV.

c) om. KR.

Polycarp 2.17.1

247

XVII. Ne episcopus suo honore propter egritudinem privetur. a

1. Gregorius papa Anatholio diacono. In epistola XXVIII lib. XI. b c c

Scripsit mihi dilectio tua me reverentissimo fratri meo Iohanni prim. Iustinian. episcopo pro

egritudine capitis, quam patitur, episcopum precipere succedi, ne fortasse, dum episcopi iura d

eadem civitas non habeat, quod absit, ab hoste deperat . Equidem nusquam canones e

precipiunt, ut pro egritudine episcopi episcopus succedat, et omnino iniustum est, ut si

molestia corporis irruit, honore suo privetur egrotus. Sed suggerendum est ut, si quis in

regimine egrotat, di